227
ضوابط آزادی بیان در ادبیات قرآن¬کریم با تأکید بر آراء مفسران فریقین.docx
The Disciplines of Freedom of Speech in the Literature of the Holy Qur'an with the Opinions of Foreign Commentators
ضوابط آزادی بیان در ادبیات قرآن کریم با تأکید بر آرای مفسران فریقین
274
10.58342/ghalibqj.V.13.I.2.6
The Disciplines of Freedom of Speech in the Literature of the Holy Qur'an with the Opinions of Foreign Commentators
ضوابط آزادی بیان در ادبیات قرآن کریم با تأکید بر آرای مفسران فریقین
<p>The Holy Quran, which is a comprehensive source of religious knowledge, regards "freedom of expression" as one of the basic human rights and has given it a high position . This is considered one of the fundamental strategies in the Islamic government. "Freedom of expression", like other phenomena, has limits and frameworks, which are necessary to be defined in the literature of the Holy Qur'an and the thought of Shia and Sunni commentators, considering the destructive and insulting productivity of those who are ignorant of it. The purpose of this article is to answer the question, what are the criteria of "freedom of speech" in the Holy Quran based on the viewpoint of the commentators of the two school of thoughts (Shai and Sunni)? In order to achieve its goal, the article is written in a qualitative manner and by using the descriptive-analytical method and inferential thematic interpretation and library and software tools, referring to the Holy Quran and exegesis sources, collecting and analyzing the verses regarding the limits of freedom of expression. Searching in the verses and interpretations shows that; The freedom to express beliefs can be proved as a principle of the Qur'an; But not absolutely and unconditionally; Rather, it is based on rulings such as observing divine limits, observing rational and logical quorums, observing the interests of Islamic society, prohibiting creating tension, breaking unity, rumor-mongering, insulting, mocking expressions and things that cause corruption. And it becomes personal or social ruin. Regulating "freedom of speech" while protecting the principle of freedom of expression, closes the path of destructive expressions and prevents destructive statements that are against personal and social interests.</p>
<p>قرآن کریم، که منبع جامع معرفت دینی است، به «آزادیِ بیان» به مثابۀ یکی از حقوق اولیه انسان مینگرد و برای آن جایگاه والایی قائل شده است. این امر در حکومت اسلامی از راهبردهای بنیادین بهحساب میآید. «آزادی بیان» همچون سایر پدیدهها دارای حدود و چهارچوبهاییاست، که باتوجه به بهرهوریهای ویرانساز و اهانتبار ناآگاهان از آن، تعیین آنها در ادبیات قرآن کریم و اندیشۀ مفسران تشیّع و تسنّن، ضروری مینماید. هدف این مقاله پاسخ بدین پرسش بوده است که ضوابط «آزادی بیان» در قرآن کریم براساس نگرش مفسران فریقین چیست؟ جهت دستیابی بدین هدف، به شیوۀ کیفی و با بهرهگیری از روش توصیفی-تحلیلی و تفسیر موضوعی استنطاقی و ابزار کتابخانهیی و نرمافزاری، به قرآن کریم مراجعه و با استمداد از منابع تفسیری، آیات ناظر به حدود آزادی بیان جمعآوری و به تحلیل گرفته شده است. کندوکاو در آیات و تفاسیر، بیانگر آن است که: آزادیِ اظهار باورها بهعنوان یک اصل از قرآن کریم قابل اثبات است؛ اما نه بهصورت مطلق و بدون قید، بلکه ضوابطی همچون رعایت حدود الهی، رعایت نصابهای عقلی و منطقی، رعایت مصالح جامعۀ اسلامی، منع بیانهای تنشآفرین، وحدتشکن، شایعهساز، توهینگونه، تمسخرآمیز و مواردی که موجب فساد و تباهی فردی یا اجتماعی میگردد، بر آن حاکم است. ضابطهمندسازی «آزادی بیان» ضمن پاسداری از اصل آزادی اظهار نظر، مسیر بیانهای تخریبگر را میبندد و مانع اظهارات ویرانگر و معارض با مصالح فردی و اجتماعی میشود.</p>
https://creativecommons.org/licenses/by/4.0
احمد فصیحیِ اخلاقی،دکتر محمدحسین محمدی
2024
Holy Qur'an
Qur'anic literature
Foreign Commentators
Freedom of Speech
Rules of Freedom of Speech
قرآن کریم
ادبیات قرآن
مفسران فریقین
آزادی بیان
ضوابط آزادی بیان
Ahmad
احمد
Fasihi Akhlaqi
فصیحیِ اخلاقی
Al-Mustafa University
جامعةالمصطفی (ص) العالمیه
AF
fasihi7276@gamil.com
https://orcid.org/0009-0004-2102-632X
<p>Ph.D. scholar of Quran and Political Sciences, Department of Quran and Human Sciences, Higher Education Complex of Quran and Hadith, Al-Mustafa University (PBUH), Qom, Iran</p>
<p>دانشپژوه دکتری قرآن و علوم سیاسی، گروه قرآن و علوم انسانی، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعةالمصطفی (ص) العالمیه، قم، ایران</p>
MohammadHossein
محمدحسین
Mohammadi
محمدی
Al-Mustafa University
جامعةالمصطفی (ص) العالمیه
IR
MohammadHossein_Mohammadi@miu.ac.ir
https://orcid.org/0000-0003-4331-3296
<p>Assistant Professor, Department of Qur'an Sciences, Al-Mustafa University, Qom, Iran</p>
<p>استادیار گروه علوم قرآن، جامعةالمصطفی (ص) العالمیه، قم، ایران</p>
338
PDF
0
۱. قرآن کریم.
۲. نهجالبلاغه.
۳. آلوسى، محمود بن عبدالله. (1415ق). روح المعاني في تفسير القرآن العظيم و السبع المثاني. گردآورنده: شمسالدين، سناء بزيع. بیروت: دار الكتب العلميه، منشورات محمد علی بيضون.
۴. ابنعاشور، محمدطاهر. (1420ق). تفسير التحرير و التنوير المعروف بتفسير ابن عاشور. بیروت: مؤسسه التاريخ العربي.
۵. ابنكثير، اسماعيل بن عمر. (1419ق). تفسير القرآن العظيم (ابن كثير). محقق: شمسالدين، محمد حسين. بیروت: دار الكتب العلميه، منشورات محمد علی بيضون.
۶. اسحاقی، حسین. (1384). آزادی در اسلام و غرب. قم: مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما.
۷. انوری، حسن. (1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.
۸. ایازی، سید محمدعلی. (1379). آزادی در قرآن. تهران: مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر.
۹. برلین، آیزیا. (1368). چهار مقاله درباره آزادی. ترجمه محمدعلی موحدی. تهران: شرکت سهامی خوارزمی.
۱۰. بيضاوى، عبدالله بن عمر. (1418ق). أنوار التنزيل و أسرار التأويل (تفسير البيضاوى). تحقیق: محمد عبدالرحمن مرعشلى. بیروت: دار إحياء التراث العربي.
۱۱. جعفری، محمدتقی. (1375). فلسفه و هدف زندگی. تهران: انتشارات قدیانی.
۱۲. جوادی آملی، عبدالله. (1381). تفسیر موضوعی قرآن: جامعه در قرآن. قم: نشر اسراء.
۱۳. جوهری، اسماعیل بن حماد. (1410ق). الصحاح؛ تاجاللغه و الصحاح العربیه. بیروت: دارالعلم للملایین.
۱۴. دهخدا، علی اکبر. (1377). لغت¬نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
۱۵. راغب اصفهانی، حسین بن محمد. (1412ق). مفردات الفاظ قرآن. بیروت: دارالعلم.
۱۶. رضا، محمد رشيد. (1414ق). تفسير القرآن الحكيم الشهير بتفسير المنار. بیروت: دارالمعرفه.
۱۷. سبحانی تبریزی، جعفر. (1421ق). مفاهیم القرآن. قم: مؤسسه امام صادق(ع).
۱۸. سیدباقری، سید کاظم. (1397). «حق آزادی بیان از منظر قرآن کریم». مجله علوم سیاسی. 21(شماره 81). صص7-32. doi: 10.22081/psq.2018.65864
۱۹. سیدباقری، سیدکاظم. (1399). «ضوابط آزادی سیاسی با تأکید بر قرآن کریم». قم: دوفصل-نامه معرفت سیاسی. 12(2). صص23-41. http://noo.rs/UsSQb
۲۰. شیرخانی، علی. (1386). آزادی از نگاه اسلام شیعی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
۲۱. صدر، سیدمحمدباقر. (1358). نهادهای اقتصادی اسلام. ترجمۀ غلامرضا بیان و فخرالدین شوشتری. تهران: بدر.
۲۲. طباطبايى، محمدحسين. (1390). الميزان في تفسير القرآن. چ2. بیروت: مؤسسه الأعلمي للمطبوعات.
۲۳. طبرسى، فضل بن حسن. (1372). مجمع البيان في تفسير القرآن. چ3. تهران: ناصر خسرو.
۲۴. طبری، محمد بنجریر. (بی.تا). تاریخ الطبری. تحقیق: محمد ابوالفضل ابراهیم. قاهره: دارالمعارف.
۲۵. عابدي اردكاني، محمد. (1394). دایرهالمعارف حكمت سياسی اسلامی. بیجا.
۲۶. عمید، حسن. (1377). فرهنگ فارسی عمید. چ 12. تهران: سپهر.
۲۷. عمید زنجانی، عباسعلی. (1377). فقه سیاسی (حقوق اساسی و مبانی قانون اساسی جمهور اسلامی ایران). چ 4. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
۲۸. فخررازى، محمد بن عمر. (1420ق). التفسير الكبير (مفاتيح الغيب). چ 3. بیروت: دار إحياء التراث العربي.
۲۹. فضلالله، سیدمحمدحسین. (1419ق). تفسیر من وحی القرآن. چ 2. بیروت: دارالملاک للطباعه و النشر.
۳۰. فولادوند، محمدمهدى. (1418ق). ترجمه قرآن. چ 3. تهران: دفتر مطالعات تاريخ و معارف اسلامى.
۳۱. قطب، سید. (1425ق). فی ظلال القرآن. چ 35. بیروت: دارالشروق.
۳۲. كلينى، محمد بن يعقوب. (1407ق). الكافي(ط- الإسلاميه). محقق/ مصحح: علیاکبر غفارى محمد آخوندی. تهران: دار الكتب الإسلاميه.
۳۳. کاتوزیان، ناصر و همکاران. ( 1382ق). آزادی اندیشه و بیان. تهران: نشر گرایش.
۳۴. مراغى، احمد مصطفى. (بی¬.تا). تفسير المراغى. چ 1. لبنان: دارالفكر.
۳۵. مطهری، مرتضی. (1386). اسلام و مقتضیات زمان. چ 8. تهران: انتشارات صدرا.
۳۶. معین، محمد. (1376). فرهنگ فارسی. چ 10. تهران: سپهر.
۳۷. مغنيه، محمدجواد. (1424ق). التفسير الكاشف. قم: دار الكتاب الإسلامي.
۳۸. مكارم شيرازى، ناصر. (1371). تفسير نمونه. چ 10. تهران: دار الكتب الإسلاميه.
۳۹. میل، جان استورات. (1340ق). دربارة آزادی. ترجمه محمود صناعی. تهران: کتابهای جیبی.
References
The Holy Quran.
Nahj al-Balagha.
Alusi, Mahmoud bin Abdullah. (1995). Ruh al-Ma'ani fi Tafsir al-Quran al-Azim wa al-Sab' al-Mathani. Compiler: Shamsuddin, Sanaa Bazie. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyya, Publications of Muhammad Ali Baydoun.
Ibn Ashur, Muhammad Tahir. (2000). Tafsir al-Tahrir wa al-Tanwir known as Tafsir Ibn Ashur. Beirut: Arab History Institute.
Ibn Kathir, Ismail bin Umar. (1998). Tafsir al-Quran al-Azim (Ibn Kathir). Investigator: Shamsuddin, Muhammad Hussein. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyya, Publications of Muhammad Ali Baydoun.
Es-haqi, Hossein. (2005). Freedom in Islam and the West. Qom: Islamic Research Center of IRIB.
Anvari, Hassan. (2002). Sokhan's Comprehensive Dictionary. Tehran: Sokhan.
Ayazi, Seyed Mohammad Ali. (2000). Freedom in the Quran. Tehran: Zechariah Research and Publishing Institute.
Berlin, Isaiah. (1989). Four Essays on Liberty. Translated by Mohammad Ali Mohaadi. Tehran: Kharazmi Joint Stock Company.
Al-Baydawi, Abdullah bin Omar. (1997). Anwar al-Tanzil wa Asrar al-Ta'wil (Tafsir al-Baydawi). Edited by Muhammad Abdulrahman Marashli. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Jafari, Mohammad Taghi. (1996). The Philosophy and Goal of Life. Tehran: Ghadyani Publications.
Javadi Amoli, Abdullah. (2002). Thematic Interpretation of the Quran: Society in the Quran. Qom: Esra Publishing.
Jawhari, Ismail bin Hammad. (1989). Al-Sihah; Taj al-Lughah wa al-Sihah al-Arabiyya. Beirut: Dar al-Ilm Lil-Malayin.
Dehkhoda, Ali Akbar. (1998). Dehkhoda Dictionary. Tehran: University of Tehran.
Raghib al-Isfahani, Hossein bin Mohammad. (1991). Al-Mufradat fi Gharib al-Quran. Beirut: Dar al-Ilm.
Rida, Mohammad Rashid. (1993). Tafsir al-Quran al-Hakim known as Tafsir al-Manar. Beirut: Dar al-Ma'rifah.
Sobhani Tabrizi, Jafar. (2000). Mafaheem al-Quran. Qom: Imam Sadiq Institute.
Seyyed Bagheri, Seyed Kazem. (2018). "The Right to Freedom of Expression from the Perspective of the Holy Quran". Political Science Journal. 21(81). pp. 7-32. doi: 10.22081/psq.2018.65864
Seyyed Bagheri, Seyed Kazem. (2020). "Regulations of Political Freedom with Emphasis on the Holy Quran". Qom: Bi-annual Journal of Political Knowledge. 12(2). pp. 23-41. http://noo.rs/UsSQb
Shirkhani, Ali. (2007). Freedom from the Perspective of Shia Islam. Tehran: Islamic Revolution Document Center.
Sadr, Seyed Mohammad Baqir. (1979). The Economic Institutions of Islam. Translated by Gholamreza Bayan and Fakhruddin Shushtari. Tehran: Badr.
Tabataba'i, Mohammad Hossein. (2011). Al-Mizan fi Tafsir al-Quran. 2nd ed. Beirut: Al-A'lami Institute for Publications.
Tabarsi, Fazl bin Hassan. (1993). Majma' al-Bayan fi Tafsir al-Quran. 3rd ed. Tehran: Naser Khosrow.
Tabari, Mohammad bin Jarir. (n.d.). History of Tabari. Edited by Mohammad Abu al-Fadl Ibrahim. Cairo: Dar al-Ma'arif.
Abedi Ardakani, Mohammad. (2015). Encyclopedia of Islamic Political Wisdom. No place.
Amid, Hassan. (1998). Amid Persian Dictionary. 12th ed. Tehran: Sepehr.
Amid Zanjani, Abbasali. (1998). Political Jurisprudence (Constitutional Rights and Foundations of the Constitution of the Islamic Republic of Iran). 4th ed. Tehran: Amir Kabir Publishing Institute.
Fakhr al-Razi, Mohammad bin Omar. (2000). Al-Tafsir al-Kabir (Mafatih al-Ghayb). 3rd ed. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Fadlallah, Seyed Mohammad Hossein. (1998). Tafsir Min Wahy al-Quran. 2nd ed. Beirut: Dar al-Malak for Printing and Publishing.
Fooladvand, Mohammad Mahdi. (1997). Translation of the Quran. 3rd ed. Tehran: Office of Islamic History and Knowledge Studies.
Qutb, Sayyid. (2004). Fi Zilal al-Quran. 35th ed. Beirut: Dar al-Shorouq.
Kulayni, Mohammad bin Yaqub. (1986). Al-Kafi. Edited by Ali Akbar Ghafari and Mohammad Akhundi. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyya.
Katouzian, Nasser and colleagues. (2003). Freedom of Thought and Expression. Tehran: Geraish Publishing.
Maraghi, Ahmed Mostafa. (n.d.). Tafsir al-Maraghi. 1st ed. Lebanon: Dar al-Fikr.
Motahari, Morteza. (2007). Islam and the Demands of the Time. 8th ed. Tehran: Sadra Publications.
Moein, Mohammad. (1997). Persian Dictionary. 10th ed. Tehran: Sepehr.
Moghniyeh, Mohammad Jawad. (2003). Al-Tafsir al-Kashif. Qom: Dar al-Kitab al-Islami.
Makarem Shirazi, Nasser. (1992). Tafsir Nemooneh. 10th ed. Tehran: Dar al-Kutub al-Islamiyya.
Mill, John Stuart. (1961). On Liberty. Translated by Mahmoud Sanai. Tehran: Pocket Books.
13
2
1403
دوره و سال سیزدهم نشراتی. پیاپی چهلوپنجم. شمارۀ دوم. تابستان ۱۴۰۳
۱۰۳-۱۲۰