اندیشه‌کده‌ها و آسیب‌شناسی عمل‌کردشان در افغانستان: (۲۰۰۴–۲۰۲۴) - رحیمی Ateequllah (فصل‌نامۀ علمی - پژوهشی غالب, 2025)
اندیشه‌کده‌ها، مؤسسات و سازمان‌هایی هستند که در حوزه‌های علوم انسانی، علوم اجتماعی، اقتصاد، سیاست و حتا امور نظامی به پژوهش، تحلیل، پالیسی‌سازی، برنامه‌ریزی، آینده‌پژوهی و مطالعات آینده می‌پردازند. هرچند دیدگاه‌ها دربارۀ نقش اندیشه‌کده‌ها متفاوت است، عمده‌وظایف آن‌ها شامل شناسایی مسائل، اولویت‌بندی برنامه‌های کلان، انجام پژوهش و تحلیل، ارائۀ ایده‌های نو، مشاوره به تصمیم‌گیران و شکل‌دهی و تأثیرگذاری بر افکار عمومی است. حضور و فعالیت این نهادها در افغانستان هم‌راه با تأثیر محدود دستاوردهای‌شان در بیست سال گذشته، نیاز به پژوهش‌های آسیب‌شناسانه و ارزیابی عمل‌کرد را بیش از پیش برجسته می‌سازد. هدف اصلی این مطالعه شناسایی کاستی‌ها و چالش‌های عمل‌کردی اندیشه‌کده‌ها در افغانستان و ارائۀ راه‌کارهای عملی برای رفع آن‌ها بوده است. ‌پرسش محوری پژوهش این است: «اندیشه‌کده‌های افغانستان در بیست سال گذشته با چه نارسایی‌ها و کاستی‌های کارکردی مواجه بوده‌اند؟» روش این پژوهش کیفی است و داده‌ها از طریق مطالعات کتاب‌خانه‌یی و مصاحبه‌های میدانی گردآوری شده‌اند. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث ماهیت توصیفی– تحلیلی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اندیشه‌کده‌های داخلی، اعم از دولتی و غیردولتی، با چالش‌هایی هم‌چون کم‌بود نیروی انسانی و ظرفیت، ضعف دست‌رسی به اطلاعات، فقدان استقلال مالی، بنیان‌های علمی ضعیف، ناپایداری ساختارهای سازمانی، نبود برنامه‌های بلندمدت، حمایت محدود دولت، فقدان بازار برای عرضة محصولات پژوهشی، وابسته‌گی به کمک‌های خارجی، عدم اعتماد کافی عمومی و فرهنگ ضعیف بهره‌مندی از این نهادها مواجه بوده‌اند.