فصل‌نامۀ علمی - پژوهشی غالب https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal <p><strong>محل نشر:</strong> افغانستان</p> <p><strong>آغاز نشر:</strong> خزان ۱۳۹۱</p> <p><strong>ناشر:</strong> پوهنتون غالب</p> <p><strong>توالی نشر:</strong> فصل‌نامه (حمل، سرطان، میزان، جدی)</p> <p><strong>درجه علمی:</strong> علمی - پژوهشی</p> <p><strong>موضوعات:</strong> علوم اجتماعی (اقتصاد و مدیریت، حقوق و علوم سیاسی، ادبیات، جامعه‌شناسی، شرعیات و علوم اسلامی)</p> <p><strong>دست‌رسی آزاد و رایگانِ کامل‌متن:</strong> بله</p> <p><strong>زبان نشر:</strong> فارسی و پشتو (باچکیدۀ انگلیسی)</p> <p><strong>سیاست فصل‌نامۀ غالب در مورد رعایت حقوق مؤلف و سرقت علمی: </strong>فصل‌نامۀ علمی - پژوهشی غالب، جهت حفظ حقوق مؤلف و پرهیز از سرقت علمی، تمام مقالاتِ دریافتی را قبل از داوری، از طریق سامانۀ مشابه‌یاب متون <a title="سامانه مشابه‌یاب متون سمیم نور" href="https://www.samimnoor.ir/view/fa/Default/%d8%b5%d9%81%d8%ad%d9%87-%d8%a7%d8%b5%d9%84%db%8c?ID=1&amp;LID=1">سمیم نور</a>، بررسی می‌کند؛ مقالات با بیش‌ از ۳۰ درصد مشابهت، قابل پذیرش نیست و رد می‌گردد. </p> <p>فصل‌نامۀ علمی - پژوهشی غالب، با جواز رسمی از وزارت تحصیلات عالی افغانستان، از خزان ۱۳۹۱، در دو حوزۀ علوم طبیعی و علوم اجتماعی، مقالات علمی - پژوهشی نویسنده‌گان کشور و خارجی را چاپ و نشر می‌نمود؛ و از شمارۀ زمستان ۱۴۰۱، تنها مقالات علمی - پژوهشی را در حوزۀ علوم اجتماعی منتشر می‌کند. این نشریه دارای شماره استاندارد بین‌المللی آنلاین (۶۴۴۱-۲۷۸۸) و چاپی (۴۱۵۵-۲۷۸۸) است و تمام قوانین و مقررات انتشار مقاله‌های علمی - پژوهشیِ داخلی و بین‌المللی را رعایت می‌نماید.</p> <p>فصل‌نامۀ علمی - پژوهشی غالب، از سوی پوهنتون/ دانش‌گاه غالب به نشر می‌رسد و از جمله نشریات با دست‌رسی آزاد است. همه نویسنده‌گان و دست‌اندرکاران این مجله، ملزم به رعایت اصول اخلاقی نشر می‌باشند.</p> <p>تمام اطلاعاتِ نویسنده‌گان در راستای فعالیت‌های مجله مورد کاربرد قرار می‌گیرد و هیچ استفادۀ دیگری از اطلاعات صورت نمی‌گیرد و نزد مجله، محفوظ می‌ماند.</p> fa-IR mail@ghalibqjournal.com (Ghulam Rasool Rahmani) asrarehsan01@gmail.com (Asrar Ahmad Ehsan) Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 OJS 3.3.0.11 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 بی‌بی ام‌الفضل هروی و جای‌گاه علمی وی در روایت حدیث https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/198 <p>بی‌بی ام‌الفضل بنت عبدالصمد هروی، از زنان فرهیختۀ هریواست، که در دانش و تمدن این سامان در قرن‌های گذشته، سهمی داشته؛ اما کم‌تر در سرزمین ما شناخته شده است. او محدثی نام‌دار در دورۀ حیاتِ خود بوده، که در قرن‌های بعدی از یادها فراموش شده است؛ لذا شناخت جای‌گاه و معرفی میراث علمی او ارزش‌مند می‌نماید. این مقاله که به روش کتاب‌خانه‌یی انجام شده، به معرفی آن بانوی فرهیخته و جای‌گاه وی در روایت حدیث پرداخته، در پی آن بوده است که ام‌الفضل هروی را به‌عنوان نمایندۀ زنان قرن‌های گذشتۀ هرات در حوزۀ علوم، معرفی بدارد‌ و جای‌گاه وی در روایت حدیث را تبیین نماید؛ لذا به این پرسش پاسخ داده ‌که او از کجا بوده و چه سهمی را در روایت حدیث نبوی داشته است؟ برآیند موضوع می‌رساند که ام‌الفضل هروی در اصل اهل روستای غشۀ هرات و مرجع آموزش حدیث نبوی شناخته می‌شده است. او جای‌گاه بلندی در روایت داشته و میراث علمی وی اثری است مانده‌گار، که هم‌واره مورد استفادۀ محدثان و سایر اهل علم بوده است.</p> پوهاند دکتر فضل‌الرحمن فقیهی حق نشر 2023 پوهاند دکتر فضل‌الرحمن فقیهی https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/198 Tue, 19 Dec 2023 00:00:00 -0800 آلوده‌گی هوا در افغانستان https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/199 <p>آلوده‌گی هوا، یکی از جنبه­‌های مهم تغییرات اقلیمی‌است. امروزه آلوده‌گی هوا به یکی از مهم‌­ترین دغدغه­‌های همه مردم و دانش‌مندان تبدیل شده است. این در‌حالی است که این موضوع در شهرهای بزرگ افغانستان، مانندِ کابل و هرات تقریباً به یک بحران تبدیل شده است. بحرانی‌که پیامدهای آن حکایت از مشکلاتِ فراوان و شاید جبران‌ناپذیر دارد. ذرات سمّی کوچک در جوّ افغانستان تقریباً هفت‌برابر بیش‌تر از استاندارد جهانی است. آلوده‌گی هوا قاتلی بزرگ‌تر از جنگ در افغانستان بوده است؛ لذا بر حسب ضرورت در این تحقیق تلاش شده تا ضمن شناسایی پیامدهای این مشکل و هم‌چنین شناسایی علل تعیین‌­کنندۀ آن، راه حل مناسبی برای کنترول آن ارائه شود. برای حصول به‌ترین نتایج، تحقیق با روی‌کرد فازی و روش مقایسه‌یی انجام شده است. داده‌­ها از دو گروه افراد آگاه و دانش‌­جویان جمع‌­آوری و با استفاده از نرم‌افزار FsQCA مورد تجزیه‌و‌تحلیل قرار گرفته است. در‌نهایت، یافته‌ها نشان داد، که آلوده‌گی هوا پیامدهای زیادی برای شهروندان افغانستان داشته است. از جمله: بیماری‌های قلبی، بیماری‌های تنفسی، انواع سرطان، دیابت، بیماری‌های پوستی، حرارت بالا، آفات نباتی و تبدیل‌شدن به قاتل بزرگ‌‌ کودکان، تا حد‌ّ زیادی عوامل آلوده­‌کننده هر دو شهر به جز در یک عنصر مشابه اند. یعنی وجود زباله یا ضایعات در ترکیب آلوده­‌کنندۀ شهر کابل. سایر عوامل دخیل عبارت‌اند از: مصرف زیاد زغال سنگ، فقدان یک سیستم کاربردی مدیریت حفاظت از محیط زیست، وجود موترهای کهنه‌ و استفاده از زباله برای سوخت.</p> علی‌الله آزاد،مژده آزاده،نازیه محمدیار،پروین آزاده،مرضیه محمدیار حق نشر 2023 علی‌الله آزاد و هم‌کاران https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/199 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 معيارهای حق و باطل در داوری از منظر قرآن کريم https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/173 <p>حق‌و‌باطل به‌عنوان دو مفهوم متقابل در ادبیات بشر، عمری به قدمت تاریخ خلقت حضرت آدم دارد، که نبردی دایمی بین حق و باطل برقرار بوده است. اهمیت این موضوع مشخص می‎شود، که برای نیل به سعادت و تشخیص راه حق از باطل، نیازمند معیارهای حق‌و‌باطل در داوری از منظر قرآن کریم می‌باشیم، تا بتوانیم به هنگام موضع‌گیری‌های‌مان راه حق را پیدا کرده و از آن طرف‌داری کنیم و از راه باطل دوری گزینیم. هدف این مقاله، ارائۀ معیارها حق‌و‌باطل از منظر قرآن کریم بوده است؛ بنابراین، سؤال اصلی ما این این بوده‌، که اصول و معیارهای شناخت حق‌و‌باطل در داوری از منظر قرآن‌ کریم چه‌گونه می‌باشد؟ و معیارها در کلام الهی در چه بُعدی از ابعاد قرآن مورد نظر است؟ روی همین منظور، در این تحقیق، به‌شیوۀ تحلیلی – توصیفی، آیاتی‌که مربوط به بحث حق‌و‌باطل است، استخراج و سپس مورد تحلیل و نتیجه‌گیری قرار گرفته‌اند؛ لذا در کنار قرآن مجید از تفاسیر معتبر قرآن و کتاب‌های کلامی و فرهنگِ لغت استفاده شده تا بتوانیم با موضوع تحقیق بیش‌تر آشنا‌شده و به آن‌چه‌ مدنظر می‌باشد برسیم. یافته‌های ما نشان می‌دهند: از‌جملة این معیارها، می‌توان به این شاخصه‌ها توجه نمود:‌ مقید‌نبودن باطل، مطابقت‌نداشتن با فطرت انسان، عقلانی‌نبودن باطل، اعتدال و تعادل‌نداشتن باطل، تطابق‌نداشتن با وحی الهی، ایجاد بی‌ایمانی، تفرقه‌زایی، عدم اصلاح‌سازی، بد‌فرجامی و ایجاد سرگردانی و گم‌راهی؛ لذا هر‌کس این شاخصه‌ها را داشته باشد، خواه‌ناخواه در مسیر باطل افتاده و داوری او به‌سوی باطل می‌باشد.</p> بهزاد بیرانوند،سید مصطفی مناقب،ناصر مؤمنی حق نشر 2023 بهزاد بیرانوند،سید مصطفی مناقب،ناصر مؤمنی https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/173 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 روی‌کرد ایالات متحدۀ امریکا و اتحادیۀ اروپا به فرایند هسته‌یی‌شدن کشورهای خاورمیانه https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/200 <p>با‌توجه به مزایای انرژی هسته‌یی در جهان، امروز اغلب کشورها در تلاش برای دست‌یابی به آن هستند. انرژی هسته‌یی هم‌چون شمشیر دو لبه، دارای دو کاربُرد کاملاً متفاوت است. از سویی موجب آبادانی و توسعۀ یک کشور می‌شود‌ و از‌سوی دیگر به‌عنوان یک سلاح جنگی می‌تواند مورد استفاده واقع شود، که این امر موجب نگرانی‌های بین‌المللی نسبت به استفاده از آن شده است. امریکا و اروپا به دلیل نفوذ سیاسی و اقتصادی در مسائل جهانی، خود را دو بازی‌گر مهم و تأثیرگذار در عرصۀ جهانی می‌پندارند، که نقش آن‌ها در ترتیبات و معادلات جهانی بسیار بالاست. از‌سویی، سیاست این دو منطقه در مورد هسته‌یی‌شدن کشورهای خاورمیانه به دلیل تفاوت در نگرش‌ها و تأثیرات متفاوت، با یک‌دیگر متفاوت است پس جا دارد نسبت به این موضوع واکاوی علمی صورت پذیرد. موضوعی که ضرورت و اهمیت پژوهش حاضر را روشن‌تر می‌سازد بررسی تطبیقی و مقایسه‌یی روی‌کردهای امریکا و اروپا در مواجهه با هسته‌یی‌شدن این کشورها در منطقۀ حساس و پُرتلاطم خاورمیانه می‌باشد. هدف اصلی این پژوهش بررسی و شناخت روی‌کردهای امریکا و اروپا نسبت به هسته‌یی‌شدن کشورهای خاورمیانه بوده است، و به این سؤال اصلی پاسخ داده است که روی‌کرد امریکا و اروپا به فرایند هسته‌یی‌شدن کشورهای خاورمیانه (2021-2001) چه‌گونه است؟ در فرضیه نیز خواهیم گفت روی‌کرد امریکا در بازۀ زمانی (2021-2001) جلوگیری از هسته‌یی‌شدن کشورهای محوری خاورمیانه و حفظ برتری هسته‌یی اسرائیل، و روی‌کرد اروپا مدیریت هدف‌مند بحران در فعالیت‌های هسته‌یی در منطقه است. این پژوهش بر‌اساس روش تبیینی – مقایسه‌یی بوده و شیوۀ گردآوری داده‌ها و اطلاعات به‌صورت کتاب‌خانه‌یی می‌باشد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند، که روی‌کرد امریکا و اروپا در قبال برنامۀ هسته‌یی کشورهای خاورمیانه به دلایل مختلفی متفاوت است. درحالی‌که امریکا به دفاع از امنیت اسرائیل متمرکز است، اروپا به‌دنبال یافتن راه‌ حل‌های دیپلماتیک برای حل مسائل منطقه است.</p> دکتر سیدحسن میرفخرایی،حمید همت حق نشر 2023 دکتر سیدحسن میرفخرایی https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/200 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 تعیُّن وجودی در هستی‌شناسی امام ربّانی و نقد او بر مراتب وجود در مکتب ابن عربی https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/202 <p>امام ربانی (مجدد الف ثانی)، که در اواخر سدۀ نهم و اوایل سدۀ دهم هجری زیست، از بزرگ‌ترین عُرفای قرون اخیر و دارای دیدگاه­‌های جدیدی در تصوف و عرفان است. او نظریۀ وحدتِ شهود را در مقابل وحدت وجود محیی‌‌الدین ابن عربی و تابعان او، پُررنگ ساخت، هرچند خودش عملاً سال­‌ها وحدت وجود را تجربه کرد؛ اما در‌نهایت از احوال و معارف آن عبور نمود و گفت‌مان علمی-انتقادی وسیعی را در مقابل نظریۀ وحدت هستی‌شناختی اوست؛ امام ربانی در نقد آن همّت گماشت و با مدد کشفیات صریح، نصوص و براهین عقلی، نظریات عرفای وحدت وجودی را از درک حقایق و مراتب وجود، ناتمام و قابل اصلاح دانست. این مقاله که به روش تحلیلی- تطبیقی روی آرای امام ربانی انجام یافته، در صدد بررسی موضوع مزبور است. امام ربانی هرچند با کاربرد اصطلاحاتی هم‌چون «تعیُّن» موافق نیست؛ اما از آن‌جا که در میان عُرفا مصطلح شده، به ناچار مورد استفاده قرار می­دهد. یافته‌‌های پژوهش نشان می‌­دهند که: امام ربانی، اولین تعیُّن را تعیُّن حبی یا وجودی می‌­داند، که نور این تعیُّن، مستفاد از حقایق الهیه (کعبه، قرآن کریم، صلاة و معبودیت صرف) است و این حقایق به ذات بحت، اتصالی بی­‌چون دارند. تعیُّن ثانی در نزد او شأن‌الحیات و سومین‌تعیُّن، شأن العلم است. به بیان ساده، فوق تعیُّن اول که ابن عربی بیان داشته، امام ربانی پنج تعیُّن یا حقیقت دیگر (شأن الحیات، خلّت، محبیت، محبوبیت و حب صرفه) را اثبات می­‌نماید.</p> عزیزالله مجددی،دکتر علی محمد مؤذنی،عبدالرضا سیف حق نشر 2023 عزیزالله مجددی،دکتر علی محمد مؤذنی https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/202 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 قرارداد لیزینگ مالی در حقوق افغانستان و اسناد یونیدروا https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/195 <p>لیزینگ مالی یکی از قراردادهای پُرکاربرد در عرصۀ تجارت است، که براساس آن مستأجر، مالی را از مؤجری اجاره می‌گیرد، که خود وی آن را از مالک اصلی یا فروشنده به‌دست‌آورده است. اهمیت بحث از آن در برآوردن انتظاراتی‌است که از اجرای آن در راستای رشد سرمایه‌گذاری و اقتصادی می‌رود و هدف از کنکاش پیرامون آن نیز، شناخت ماهیت و آثار این‌نوع قرارداد است. در این تحقیق، با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، ‌قرارداد لیزینگ‌ مالی در حقوق افغانستان و اسناد یونیدروا مورد بررسی قرار گرفته‌؛ و به پرسش مهمی پاسخ گفته است که: لیزینگ مالی از چه ماهیت و آثاری برخوردار می‌باشد و در حقوق افغانستان و اسناد یونیدروا چه بازتابی یافته است؟ یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند قرارداد لیزینگ مالی در بیش‌تر موارد شکل اجاره را دارد و قانون افغانستان نیز از آن به اجارۀ مالی تعبیر نموده است، که این قرارداد، ماهیت مثلثی دارد و بر‌خلاف قراردادهای مرسوم، دارای سه طرف مؤجر، مستأجر و فروشنده است، که هر سه، طی دو قرارداد جداگانة اجاره و بیع با‌هم مرتبط می‌شوند و قرارداد بیع در ارتباط کامل با قرارداد اجاره منعقد می‌گردد؛ هم‌چنان، این قرارداد، از لحاظ اسنادی در افغانستان مشکلی ندارند، اما به جهت اجرا و آگاهی، نیازمند همه‌رسانیِ جدی است.</p> دکتر جلیل قنواتی،دکتر حسین جاور، محمد علی امینی حق نشر 2023 دکتر جلیل قنواتی،دکتر حسین جاور، محمد علی امینی https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/195 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 مسؤولیت کیفری در حقوق ایران و افغانستان https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/201 <p>مسؤولیت کیفری در حقوق ایران و افغانستان، داراي اﻫﻤﯿﺖ به‌سزایی اﺳﺖ. ﻫﺮﮐﺲ ﺑﻪ ﺗﺒﻊ رﻓﺘﺎر ﻣﺠﺮﻣﺎﻧﻪ‌یی ﮐﻪ از روي قصد ﯾﺎ ﺗﻘﺼﯿﺮ اﻧﺠﺎم ﻣﯽدﻫﺪ، ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻮاﻗﺐ رﻓﺘﺎر ﻣﺠﺮﻣﺎنۀ ﺧﻮدش‌ را ﺑﭙﺬﯾﺮد، ‌ﺗﺎ به ‌این‌ ﻃﺮﯾﻖ، ﺣﻔﻆ ﻧﻈﻢ و اﻣﻨﯿﺖ ﻣﯿﺴﺮ ﮔﺮدد. مسؤولیت کیفری در ایران و افغانستان از آن به اهلیت تحمل کیفر برای مرتکب تعبیر شده است، و تحولاتی را نیز شاهد&nbsp; بوده‌است؛ از جمله این‌که تحمیل مجازات ملایم‌تر شده‌ است. بناءً بر آن شدیم در این پژوهش با کمک از منابع کتاب‌خانه‌یی و استفاده از روش تحلیلی – توصیفی‌‌، ﺑﻪ هدف ﺷﻨﺎﺧﺖ تطبیقی ﻣﻔﻬﻮم مسؤولیت کیفری، ﭘﺎﯾﻪ‌ﻫﺎ، ﺷﺮاﯾﻂ اﯾﺠﺎﺑﯽ و ﺳﻠﺒﯽ ﻣﺴؤوﻟﯿﺖ جزایی و دگرگونی آن در ﺣﻘﻮق این دو کشور را به بررسی بگیریم. در حقوق افغانستان مسؤولیت جزایی و تطبیق جزا به شخصی متوجه می‌گردد، که با ارادۀ آزاد و در حالت صحت عقل و ادراک، عمل جرمی را مرتکب شود. نکات اشتراک دو کشور در این امر معمولاً عقل و اختیار بوده‌است. نکات افتراق در ایران سن مسؤولیت کیفری بلوغ از دیدگاه اسلام، و در قوانین وضعی افغانستان سن 18 سال معیار قرارداده شده است، که برای مسؤولیت کیفری کامل مورد توجه ‌است. در نظام حقوقی هر دو کشور مسؤولیت کیفری تحولاتی را شاهد بوده ‌است. هدف باز‌پروری با هدف اجتماعی‌کردن بزه‌کاران به اعمال سیاست ملایم و بخشش منتهی شد‌ و با تسلط مجدد طالبان در افغانستان، قوانین موضوعه بخش جزایی لغو اعلام شده است.</p> عبدالخالق حقانی،دکتر مهدی صبوری‌پور حق نشر 2023 دکتر مهدی صبوری‌پور https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/201 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 احوال شخصی یا نظام خانواده در آیین یهود https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/203 <p>احوال شخصی از ابتدای خلقت تاکنون از مسائل مهم و اساسی در زنده‌گی انسان بوده و از جای‌گاه برجسته‌یی نزد انسان‌­‌ها برخوردار است. هرکدام از ادیان آسمانی و بشری اهمیت ویژه‌یی به این امر قائل‌اند، چنان‌که باب خاصی را در کتاب‌‌های فقهی و حقوقی خود برای آن باز نموده‌اند. یکی از آیین‌های آسمانی، یهودیت می‌­باشد؛ این آیین اهمیت ویژه‌یی به موضوع احوال شخصی قائل شده است. اهمیت موضوع در این است که روابط نزدیک در بعضی از مسائل عبادی که تحریف نشده باشد و موضوعات دیگری، میان ادیان آسمانی، به‌خصوص اسلام و یهودیت وجود دارد. این تحقیق در حقیقت پاسخی است به این سؤال که: احوال شخصی (نظام خانواده) در آیین یهود از ‌چه اهمیت و جای‌گاهی برخوردار بوده و چه‌گونه عملی می­‌گردد؟ این تحقیق به شیوۀ کتاب‌خانه‌یی با روش توصیفی- تحلیلی انجام یافته است و با استفاده از منابع معتبر تاریخی و عقیدتی و مطالعۀ این منابع در قالب کتاب بهره گرفته شده است. نتایجی‌که از این تحقیق به‌­دست می‌­آید، این است که هر دینی دارای احکام مختلف تشریعی خود است‌ و آن را به روش و شیوۀ خاص خود انجام می­دهد. در بعضی موارد، وجوه تشابه در این ادیان زیاد است، ممکن است همین تشابهات به‌گونه­‌یی ما را متوجه این موضوع گرداند، که منشأ اولیۀ این ادیان در ابتدا یکی بوده باشد.</p> پوهندوی نصیراحمد ایوبی حق نشر 2023 پوهندوی نصیراحمد ایوبی https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/203 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 آسیب‌شناسی سازمان نظارت رسمی در پیش‌گیری فساد مالی در افغانستان و ایران https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/204 <p>آسیب‌های سازمان نظارت به لحاظ ساختاری در ایران و افغانستان، معلول فاکتورها و متغیرهای مختلفی است. مؤثرترین این فاکتورها، عبارت‌اند از: عدم قدرت و‌ اختیارات لازم سازمان نظارت، عدم استقلال سازمان نظارتی، فساد استخدامی و عدم رعایت نظام شایسته‌سالاری و نادیده‌گرفتن تخصص در سازمان نظارت و استفاده از ابزارهای کهنه و فرسوده برای نظارت در دو کشور ایران و افغانستان؛ هم‌چنین معیاری‌نبودن مدیرانِ سازمان نظارت، وجود مشکلات زمینه‌یی، فرهنگی و نهادینه‌نشدن امر نظارت، فقدان نظارتِ جمعی، فاصله‌گرفتن از ارزش‌های معنوی و اخلاقی،‌ چند‌شغلی‌بودن، تعدد مراجع دست‌گاه‌های نظارتی و عدم هم‌آهنگی لازم و عدم صداقت و ارادۀ جدی در مدیران سازمان نظارت، جزء آسیب‌های مستقیم سازمان نظارت‌ ارزیابی شده است؛ این تحقیق، به هدف آسیب‌شناسی سازمان نظارت رسمی در پیش‌گیری فساد مالی در افغانستان و ایران شکل گرفته و به‌شیوۀ تحلیلی – توصیفی و از گونۀ مطالعات مقایسه‌یی‌است؛ برایند این تحقیق می‌رساند که ‌مهم‌ترین عوامل اصلاحی آسیب سازمان‌های نظارت در دو کشور مورد بحث به لحاظ ساختاری، استقلال واحدهای نظارت، دادن اختیارات و قدرت لازم به سازمان نظارت، جذب مدیران لایق و شایسته در سازمان، ایجاد ساختار مناسب اداری و ایجاد قواعد بازی درست و محدودیت‌های اداری، برخورد جدی با مصادیق فساد مالی، آموزش هدف‌مند نیروهای ناظر و نظارت‌شونده از سوی دولت، استفاده از ابزار الکترونیکی برای نظارت، نظارت دایمی و مستمر، بسترسازی و تقویت نظارت جمعی و توجه به ارزش‌های معنوی، به حساب می‌آید.</p> محمد ابراهیم مصون،دکتر سید محمود میر خلیلی حق نشر 2023 محمد ابراهیم مصون،دکتر سید محمود میر خلیلی https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/204 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 بررسی تأثیر شایسته‌گی سازمانی بر اخلاق حرفه‌ییِ کارکنان در وزارت تحصیلات عالی افغانستان https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/170 <p>هدف از این مطالعه، بررسی تأثیر شایسته‌گی سازمانی بر اخلاق حرفه‌‌یی کارکنان در وزارت تحصیلات عالی افغانستان بوده است. شناخت علمی عوامل مؤثر بر ارتقای اخلاق کار، روشن‌کردن ابعاد و ضوابط گوناگون آن به علت نقش چشم­‌گیری که در تحقق توسعۀ همه‌جانبه و ارتقأی ‌بهره‌‏وری بر عهده دارد، با توجه به آن‌­که که پیکرۀ نظام اداری هر سازمان را کارکنان آن تشکیل می‏‌دهند و بی‏‌توجهی به مشکلات اداری و شغلی آن‌­ها باعث رکود و کم‌کاری در سازمان شده، که موجبات نارضایتی ارباب رجوع را فراهم می‏‌آورد، نهایتاً پیامدهای آن دامن­گیر مدیریت می‏شود؛ به این دلیل نیروی انسانی متعهد به اهداف و ارزش‏‌های سازمان، شاخص عمدۀ برتری یک سازمان نسبت به سازمان‏‌های دیگر است؛ و باعث افزایش اثربخشی و کارآیی سازمان شده، به دنبال خود پیش‌رفت و ترقی جامعه را در مصاف با تغییرات جهانی سبب خواهد شد. روش تحقیق، توصیفی از نوع پیمایشی، جامعۀ آماری تحقيق كليه کارکنان وزارت تحصیلات عالی افغانستان بوده و حجم نمونه آن به تعداد 224 نفر بودند؛ ابزار گردآوری اطلاعات پرسش‌نامه‌یی است، روش تجزیه و تحلیل از نرم‌افزار PLS Smartبه‌کار گرفته شده است. نتایج تحقیق نشان می‌­دهند که هر قدر شایسته‌گی سازمانی بهبود یابد، باعث ارتقای اخلاق حرفه‌یی کارمندان می­‌شود. می­‌توان گفت با بهبود شایسته‌گی سازمانی می­‌توان بُعد فرهنگی، وظیفه‌یی و برابری اخلاق حرفه‌یی کارکنان را در سازمان بهبود بخشید.</p> دکتر حمیده شکاری،سید عبیدالله سادات حق نشر 2023 دکتر حمیده شکاری https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/170 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 بررسی وضعیت خشونت علیه زنان در خانواده‌های چهار ناحیۀ (4، 5، 8 و 11) شهر کابل https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/145 <p>ﺧﺸﻮﻧﺖ ﺧﺎﻧﻮادهﮔﯽ مهمﺗﺮﯾﻦ رقم ﺧﺸﻮﻧﺖ علیه زﻧﺎن ﺑﺎ زیادترین صدمات اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ، رواﻧﯽ و اﻗﺘﺼﺎدی اﺳﺖ؛ در این تحقیق ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﯽ رابطه ﺑﯿﻦ ﻫﻤﺴﺮآزاری (ﺧﺸﻮﻧﺖ علیه زﻧﺎن در کانون ﺧﺎﻧﻮاده) و ﺑﺮﺧﯽ ﻋﻮاﻣﻞ تأثیرگذار ﺑﺮآن پرداخته شده است. ﻫﺪف اﯾﻦ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺷﻨﺎﺧﺖ اندازۀ همسرآزاری و اشکال ﺧﺸﻮﻧﺖ انجام‌ﺷﺪه ﻋﻠﯿﻪ زﻧﺎن در چهار ناحیۀ ﺷﻬﺮ کابل، ناحیه‌های (4، 5، 8 و 11) اﺳﺖ. ﺑﺮای ﺑﺮرﺳﯽ ﺑﺮﺧﯽ از ﻋﻮاﻣﻞ تأثیرگذار ﺑﺮ ﺧﺸﻮﻧﺖ، نظریات ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ ﺗﺼـﻮر اﻗﺘﺪارﮔﺮاﯾﺎﻧﻪ، ﺗﺼﻮر فرمان‌بردارانه، هویت‌ فرهنگی و ﺷﯿﻮهﻫﺎی ﺟﺎﻣﻌﻪﭘﺬﯾﺮی ﻧﻘﺶﻫﺎی ﺟﻨﺴﯿﺘﯽ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ. تحقیق حاضر ﺑﻪ‌‌ﺻﻮرت ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ و ﺑﻪ ﮐﻤﮏ پرسش‌نامه در مورد (200) ﻧﻔﺮ از زﻧﺎن ﻣﺘﺄﻫﻞ ﺷﻬﺮ کابل ﮐﻪ دﺳﺖﮐﻢ دو ﺳﺎل از ازدواج آنﻫﺎ ﮔﺬﺷﺘﻪ بود، ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮی اﺟﺮا ﺷﺪه اﺳﺖ. دست‌آورد‌های پژوهش ﻧﺸﺎن ﻣﯽدهند ﺧﺸﻮﻧﺖ در خانواده‌های ﻣﻮرد تحقیق در عرصه‌های ﻣﺨﺘﻠﻒ وﺟﻮد دارد. زیادترین تأثیرگذاری ﺧﺸﻮﻧﺖ موجود، خشونتِ ‌جسمی و ﺧﺸﻮنتِ ‌روانی و کم‌ترین اندازۀ ﺧﺸﻮﻧﺖ، خشونتِ مالی اﺳﺖ؛ هم‌چنان ﻧﺘﺎﯾﺞ پژوهش حاکی از ‌آن‌است، ﮐﻪ ﺑﯿﻦ ﺗﺼﻮر اﻗﺘﺪار‌ﮔﺮاﯾﺎﻧﮥ ﻣﺮد از ﻧﻘﺶ ﺧﻮد و ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻋﻠﯿﻪ زﻧﺎن ارتباط ﻣﺴﺘﻘﯿﻢ وﺟﻮد دارد و ﺑﯿﻦ ﮐﻤﮏ و هم‌کاری ﺷﻮﻫﺮ در امور ﻣﻨﺰل ﺑﺎ ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻋﻠﯿﻪ زﻧﺎن رابطۀ برعکس به‌ﻣﺸﺎﻫﺪه می‌رسد؛ بناءً نتایج به‌دست‌آمده بیان‌کنندۀ این‌اﺳﺖ‌ﮐﻪ ﺑﯿﻦ ﺗﺠﺮﺑﮥ ﺧﺸﻮﻧﺖ زن و ﻣﺮد در ﺧﺎﻧﻮاده آغاز و ﺧﺸﻮﻧﺖ ﻋﻠﯿﻪ زﻧﺎن راﺑﻄﮥ تنگاتنگ موجود است.</p> پوهندوی محمدشفیع صالحی حق نشر 2023 پوهندوی محمدشفیع صالحی https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/145 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 چالش‌های نظام آموزش تحصیلات عالی در افغانستان https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/206 <p>پیش‌رفت یک کشور مستلزم نظام تحصیلات عالی نیرومند است. توانایی یک جامعه توسط تحصیلات عالی، که نیازهای ملّی را تأمین می‌کند پیشتی‌بانی می‌شود. در دنياي امروز، بیش‌تر مراکز آموزش عالي سه مأموريت اصلی؛ آموزش، پژوهش و ارائۀ خدمات را بر عهده دارند. اين نهادها نقش مهمی در ابعاد گوناگون اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سياسی جامعه دارند، به همین جهت باید نگاه ویژه‌یی به آن‌ها داشت. بررسی جای‌گاه و نقش تحول‌آفرین نهادهای اکادمیک در فرایند توسعه از اهمیتِ فراوانی برخوردار است. امروزه در تمام دنیا نهادهای اکادمیک سرمنشأ و مظهر تحول و توسعۀ کشورها تلقی می‌گردند. از طرفی پایین‌بودن کیفیت آموزش عالی خود را به‌صورت یک مسأله در حوزۀ اجتماعی نشان می‌دهد و ضعف‌ها و نارسایی‌ها در نظام تحصیلی نشان از فقدان سازوکارهای مناسب برای آموزش می‌باشد. هدف این مقاله نقد و ارزیابی وضعیت نظام آموزشی کشور می‌باشد، و این سؤال مطرح شده است، که چالش اصلی نظام آموزش عالی در افغانستان چیست؟ و چرا با گذشت زمان زیاد از تأسیس اولین نهادِ تحصیلات عالی در کشور، هنوز کشور فاصلۀ زیادی با توسعه دارد؟ و چرا آموزش عالی قادر به حل مسأله در جامعه نیست؟ در پاسخ نیز، فرضیۀ ما این خواهد بود که نظام تحصیلات عالی با مجموعه‌یی از چالش‌های درونی و بیرونی درگیر بوده است، و به‌همین جهت نتوانسته در حل مسائل جامعه اثرگذار باشد. این پژوهش بر اساس روش توصیفی - تحلیلی بوده، و شیوۀ گردآوری داده‌ها و اطلاعات به‌صورت کتاب‌خانه‌یی می‌باشد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهند: آموزش عالی در افغانستان بر نظام کهنه و فرسودۀ تدريسی متمرکز شده و کیفیت آموزش به‌طور گسترده‌یی مورد بی‌اعتنایی قرار گرفته است، که اين موضوع باعث اثرات زیان‌بار تحصيلی، عدم برون‌دهی نيروی متخصص و ضعف کارکردی این نهادهای اکادمیک گرديده است.</p> دکتر محمد طاهر تنزه‌ای حق نشر 2023 دکتر محمد طاهر تنزه‌ای https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/206 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 روی‌کرد امام ابوحنیفه(رح) در قبال حق مشارکت در امور سیاسی و دولت‌داری https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/159 <p>امام ابوحنیفه، به‌عنوان فقیه و پیش‌وای تدوین قواعد حقوقی، از تعریف‌وتمجید بی‌نیاز است. او که در میان سال‌های 80 تا 150 هـ می‌زیست، ازلحاظ سیاسی با حاکمان هم‌عصر خویش میانه خوبی نداشت و از همین رو شخصاً وارد مناصب دولتی نشد و هرازگاهی رفتار و روی‌کرد حاکمان را به‌شدت تمام مورد انتقاد قرار می‌داد و انتخاب مقام‌های دولتی را از سوی حاکمان براساس تعصب قومی- نژادی، زبان و سایر عرضیات می‌دانست و خود همیشه احراز مناصب دولتی را براساس تعهد و تخصص حق هر مسلمان می‌پنداشت. این مسأله زمانی با‌اهمیت‌تر می‌شود که حق مشارکت در امور دولت‌داری و امور سیاسی برای هر مسلمان براساس آیات و روایات به اثبات می‌رسد. این پژوهش که به بررسی این مسأله پرداخته است، در پی پاسخ به این سؤال بوده که: امام ابوحنیفه چه نظر و دیدگاهی در قبال حق مشارکت در امور سیاسی و دولت‌داری داشت و معیارهای انتخاب در مناصب دولتی ازنظر وی چه بود؟ با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و با کمک از منابع کتاب‌خانه‌یی، به این نتیجه دست‌یافتیم که امام ابوحنیفه مشارکت در امور سیاسی و دولت‌‌داری را حق همه مسلمانان می‌دانست و تنها معیارهای انتخاب مقامات دولتی ‌را تعهد و تخصص یا همان تقوا و کاردانی اشخاص می‌دانست و هیچ نوع تعصبی را در این زمینه قبول نداشت.</p> دکتر فضل احمد احمدی حق نشر 2023 دکتر فضل احمد احمدی https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/159 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800 توجیه کیفر مرگ در قالب فایده‌گرایی با تأکید بر ارعاب جمعی https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/146 <p>كيفر مرگ نسبت به مجرمانی است كه مهم‌ترين جرايم را مرتكب شده‌اند. در اغلب موارد، کیفر مرگ با اين هدف به‌كار می‌رود كه با كشتن مرتكب، ديگر شاهد تكرار آن رفتار بزه‌كارانه نباشيم، که يكی از ميكانيزم‌های فايده‌گرايانۀ مجازات، بازدارنده‌گی يا همان ارعاب است. اعتقاد بر اين است كه با ترساندن می‌توان انسان‌ها را به‌عنوان يك موجود حساب‌گر از نتايجِ برخی از اعمالش برحذر داشت، كه اين نتيجه محتمل در حقوق كيفری، مجازات «مرگ» است. مكتب فايده‌گرايی درصدد افزايش رنج‌ها و كم‌كردن منافع احتمالی ناشی از ارتكاب بزه است. اين مكتب فكری با گزينش نگاه ابزاری به كيفرها، از‌جمله كيفر مرگ، نيل به بيش‌ترين منفعت اجتماعی در نتيجۀ تحميل كيفر را خواستار است. اهمیتِ این تحقیق در رابطه به توجیه کیفر مرگ در قالب نظریۀ فایده‌گرایی با تأکید بر ارعاب جمعی می‌باشد و هدف اصلی این تحقیق بررسی مکتب فایده‌گرایی و نحوۀ توجیه کیفر مرگ بوده‌است؛ هم‌چنان سؤالی‌که به‌دنبال پاسخ به آن بودیم، این بوده است که:‌ مكتب فايده‌گرايی با توجه به شاخص ارعاب جمعی چه ديدگاهی در مورد توجيه كيفر مرگ ارائه می‌کند؟ مقالۀ حاضر از روش توصيفی- تحليلی بهره برده و با استفاده از متون مرجع فايده‌گرايان، چه‌گونه‌گی توجيه كيفر مرگ را با تأكيد بر ارعاب جمعی مورد بررسی قرار داده است و به این نتیجه رسیده است که: فایده‌گرایان کیفر را به مثابۀ شرّ ضروری دانسته‌اند و کیفر مرگ را با توجه به جلوگیری از یک شرّ بزرگ‌تر و تأثیر بازدارنده‌گی آن مورد پذیرش قرار داده‌اند.</p> محمد فهیم جاوید حق نشر 2023 محمد فهیم جاوید https://creativecommons.org/licenses/by/4.0 https://ghalibqjournal.com/index.php/ghalibqjournal/article/view/146 Thu, 21 Dec 2023 00:00:00 -0800