تحول منطقهیی در آسیای غربی؛ گامی نو در مسیر همگرایی منطقهیی
DOI:
https://doi.org/10.58342/ghalibqj.V.14.I.4.4واژهگانِ کلیدی:
آسیای غربی، ژئوپولیتیک، سیاست خارجی، همگراییچکیده
زمینه و هدف: ازسرگیری اخیر گفتوگوهای سیاسی میان ایران و عربستان سعودی نشاندهندۀ تغییری معنادار در روابط سنتاً پرتنش میان قدرتهای عمدۀ خاورمیانه است؛ و بازتابدهندۀ روندی گستردهتر در سطح منطقه بهسوی همکاری و تعامل عملگرایانه بهشمار میرود. این تحول همزمان با بازاندیشی در جهتگیریهای سیاست خارجیِ بازیگران کلیدی منطقه رخ داده است. در این چارچوب، پژوهش حاضر کوشیده تحول رویکردهای سیاست خارجی در ایران، عربستان سعودی و ترکیه را بررسی کند و پویاییهای نوظهورِ همگرایی میان دولتهای رقیب در آسیای غربی را تحلیل نماید.
روش: این پژوهش با رویکرد کیفی و بهشیوۀ توصیفی– تحلیلی انجام شده است. در آن، رفتار و عملکرد بازیگران منطقهیی در پرتو دگرگونی گفتمانهای سیاست خارجی تحلیل میشود. دادههای پژوهش از منابع معتبر فارسی و انگلیسی گردآوری شده و با بهرهگیری از تحلیل مفهومی، چارچوبی تحلیلی برای فهم فرایندهای گفتوگو و تصمیمگیری ارائه میگردد، که از طریق آن رهبران سیاسی در پی تحقق همگرایی در سیاست خارجیاند.
یافتهها: یافتهها نشان میدهد که همگرایی میان دولتهای رقیب را میتوان از دو بُعد موقعیتی و فرایندمحور فهم کرد. همگرایی بهمنزلۀ هدفی راهبردی پدیدار میشود که در آن دولتها میکوشند بر پایۀ اهداف سیاسی مشترک و هماهنگی کارکردی، اجماعی دیپلُماتیکِ نوین بنا نهند. تحلیلها حاکی از آن است که دگرگونی در گفتمان سیاست خارجی، بازارزیابی منافع ملّی و شناسایی چالشهای مشترک منطقهیی، نقشی محوری در تسهیل این فرایند ایفا میکند.
نتیجهگیری: پژوهش نتیجه میگیرد که دولتهای رقیب هنگامی بیشتر به اتخاذ مواضع همگرا در سیاست خارجی گرایش مییابند که بیثباتی منطقهیی و فقدان پیشرفت جمعی را بهمثابۀ تهدیدهایی مشترک ادراک کنند؛ امری که آنان را به اولویتدادن به کاهش تنش، بازتعریف منافع راهبردی و تعهد به اصول همکاری سوق میدهد. چنین همگرایییی به تقویت ثبات منطقهیی کمک میکند و زمینهساز تعاملات متقابلِ سودمند میان بازیگران عمدۀ آسیای غربی میشود.
سرچشمهها/ منابع
Alipour, A. (2019). Proxy war between Iran and Saudi Arabia in the West Asian region: A case study of the Syrian crisis. World Political Studies Quarterly, 7(2). [In Persian]. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1406432
Aziri, V., & Lasjardi, H. (2022). The capacity of Saudi Arabia in regional pacifism with emphasis on the agreement between the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia. Quarterly Journal of Political Science Encyclopedia, 3(9). [In Persian]. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1978085
Azizian, O., et al. (2023). Mohammad bin Salman’s foreign policy strategy and its security requirements for Iran. Scientific Quarterly of International Relations Studies, 5(1). [In Persian]. https://journals.ut.ac.ir/article_89054.html
Dehghani Firouzabadi, S. J. (2010). Evolution of regionalism theories in Central Eurasian studies. Center for International Advanced Studies Quarterly, 2(5). [In Persian]. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/430154
Dehghani Firouzabadi, S. J., & Pourasmeili, N. (2018). Turkish foreign policy in the Middle East: Conservative, revisionist and ideological foundations. Foreign Relations Quarterly, 10(38). [In Persian]. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1056075
Doerty, J., & Faltzgraff, R. (2010). Conflicting theories in international relations (V. Bozorgi & A. Tayeb, Trans.). Tehran: Nashr-e Qomes. [In Persian].
Emadi, S. R. (2023). The horizon of Saudi developments under the kingdom of Mohammad bin Salman. Islamic World Strategic Studies Quarterly, 23(3). [In Persian]. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2063377
Faraji Cheshmeh Soltani, M., & Attar, S. (2018). Futures study of the United States presence in West Asia. Afaq Security Quarterly, 10. [In Persian]. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/815732
Fathi, M. J., Pirani, S., & Ghafouri, A. (2022). Strategic solitude and strategic policies of Iran in West Asia. Iran Research Journal of International Politics, 9(2). [In Persian].
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1843812
Ghafarzadeh Afshar, E., Yazdani, E., & Asiyaban, O. (2023). Analysis of competition and future cooperation of US and China presence in West Asia. Political and International Research Quarterly, 51. [In Persian].https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2019546
Ghafarzadeh, M., Amiri, M., & Shabanzadeh, I. (2023). Diplomacy of China’s strategic partnership and its approach to West Asia. Quarterly Journal of Basic and Applied World Studies, 4(14). [In Persian].https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2032441
Ghasemi, F. (2016). Dynamics, power of strategic stalemate and patterns of war in modern international politics. Journal of Defense Policy, 93. [In Persian]. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/763821
Ghasemi, F. (2023). Theories of international relations and regional studies. Tehran: SAMT. [In Persian].
Ghasemi, J., & Madadi, A. A. (2022). Analyzing the new turn of Turkey’s foreign policy toward the Middle East. Quarterly Journal of International Relations, 11(3). [In Persian].
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1872654
Habibi, R., & Pourahmadi, H. (2021). America, England and the developments of the West Asian region. Journal of Politics and International Relations, 3(5). [In Persian].
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1734409
Hatami, M., & Jerfi, A. (2017). The change of government identity in Egypt and the evolution of foreign policy. International Relations Research Quarterly, 23(1). [In Persian].
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/852193
Islami, R., & Akbari, Z. (2023). Epistemic systems and the protective belt of Iran’s foreign policy. International Relations Research Quarterly, 12(2). [In Persian].
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1993847
Janparvar, M., Ghorbani Sepehr, A., & Roozbeh, F. (2022). Explaining the role and position of the Islamic Republic of Iran in West Asian regional security. Strategic Environment Quarterly, 5(15). [In Persian].https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1867391
Karimi, F. H. (2023). Identity and rationalism in the foreign policy of the Islamic Republic of Iran during the Rouhani presidency. Islamic Political Studies of Iran, 1(3). [In Persian].
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2047158
Karimi, M. (2015). Spatial and regional reflections of convergence: A case study of European convergence. Iran and European Studies Quarterly, 1(1). [In Persian].
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/641022
Kolayee, E., & Sazmand, B. (2011–2012). Intra-theoretical and extra-theoretical contexts of transformation in regionalism theories. Theoretical Policy Research, 9. [In Persian].
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/355824
Kolayee, E., & Sazmand, B. (2015). Globalization and regionalism in East Asia. Geopolitics Quarterly, 1. [In Persian].https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/617519
Mokhtari, H. H., & Qaderi Hajat, M. (2019). Geopolitical analysis of convergence opportunities and challenges in West Asia. Southwest Asia Studies Quarterly, 1(1). [In Persian].
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1414480
Moshirzadeh, H. (2023). Evolution in theories of international relations. Tehran: SAMT. [In Persian].
Najafi Sayar, R., & Masoumi Zare, H. (2023). Dialectical pattern of transition from divergence to convergence in West Asia. National Security Scientific Quarterly, 12(46). [In Persian]. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2059362
Niakouee, S. A., et al. (2020). Explanation of Iran’s security strategy in the Syrian crisis (2011–2013). Islamic World Political Research Quarterly, 3(1), 119–139. [In Persian].
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1512185
Omidi, A., & Rezaei, F. (2012). New Ottomanism in Turkey’s foreign policy. Foreign Relations Quarterly, 3(3). [In Persian].https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/262761
Pirzadi, M. (2023). Constructivist review of Saudi Arabia’s new approaches in foreign policy. Applied Policy Quarterly, 4(1). [In Persian]. https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2038294
Shahbazi, S., Masoudnia, H., & Gudarzi, M. (2020). Convergence in the Middle East: Challenges and solutions. Political and International Research Quarterly, 10(39). [In Persian].
https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1526711
Simbar, R., Rezapour, D., & Fazli, S. (2020). Russia’s security balancing in the face of the Syrian crisis. Middle East Studies Quarterly, 26(2). [In Persian].
Downloads
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 حمید حکیم،علی محمد خلیلی،سعید غلامی
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
