ساختار نظام اداری در عهد پیامبر صلی الله علیه وسلم
DOI::
https://doi.org/10.58342/ghalibqj.V.15.I.2.9کلمات کلیدی:
اداره, اسلام, پیامبر صلیالله علیه وسلم, تشکیلات, جنایت علیه بشریت, ساختار, نظامچکیده
زمینه و هدف: حکومتداری و نظام اداری از بخشهای مهم زندهگی هستند، علیالخصوص در روزگار معاصر که تلاقی افکار، مکاتب و نظامها، بسیار اند؛ از آنجا که شریعت مقدس اسلام، شریعتی شامل و همهجانبه میباشد، در تمامی زمینهها اصول و قواعد خاص خود را دارد، از جمله در مسألة سیاست و حکومتداری، چنانکه مراجع دین مقدس اسلام چون قرآن و سنت بر موجودیت و لزوم اتباع از این نظامها تأکید فراوان دارند. پیامبر اسلام صلیالله علیه وسلم در دوران حیات خود، از هرکدام از سیاست و حکومتداری، نظامی کامل به یادگار گذاشتند، تا چراغ راه اُمت در عرصۀ سیاست و مدیریت باشد. پژوهش پیش رو در پیِ آن بوده تا نظام اداری و ساختار تشکیلاتیِ به یادگار مانده از پیامبر صلیالله علیه وسلم را تبیین و تحلیل نماید.
روش: این تحقیق با رویکرد توصیفی، بهشیوۀ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهیی انجام شده است.
یافتهها: پیامبر اسلام صلیالله علیه وسلم نمونۀ کاملی از سیاست اسلامی و حکومتداری اسلامی را به اُمت معرفی کرده اند، این نظام در جریان ۱۱سال زندهگی پیامبر پس از هجرت به مدینۀ منوره و در سه مرحله به کمال رسید، که ادارات مختلفی بر حسب شرایط و نیاز جامعۀ آن زمان، اساسگذاری گردیده و به حد نیاز توسعه داده شدند، وزارت، ارتش، قضاء، حجابه، احتساب، سفیران یا ادارۀ ارتباطهای بینالمللی و واحدهای اداری در مناطق دوردست از مدینۀ منوره، ازجمله ادارههایی بودند که در عهد پیامبر صلیالله علیه وسلم ایجاد گردیدند.
نتیجهگیری: رسول الله صلیالله علیه وسلم نمونة کاملی از یک نظام حکومتداری را ایجاد نمودند و این نظام بسانِ الگویی برای نسلهای بعد از ایشان است تا با اقتدا به آن، نظام اسلامی را شکل دهند. تبیین این نظام، برای ما علاوه بر ساختار تشکیلاتی، این نکتۀ مهم را نیز میفهماند که حکومتداری و ساختارهای تشکیلاتی، بر حسب شرایط و نیاز مردم، تأسیس و توسعه مییابند، زیرا هدف، سعادت انسانها و اصلاح امور دینی و دنیوی آنان میباشد. همچنان که موجودیت یک نظام کامل حکومتی از پیامبر صلیالله علیه وسلم ثابت گردید، بناءً انکار موجودیت نظام اداریِ وابسته به اسلام، بستنِ چشم بر واقعیت و انکار امری ثابت میباشد، هرچند افراط و اغراق در این زمینه نیز از منهج و سنت پیامبر صلیالله علیه وسلم بهدور میباشد.
مراجع
The Holy Qur’an. [In Arabic]
Ibn al-Athir, Muhammad ibn Muhammad. (1986). Al-Kamil fi al-Tarikh. Edited by Abu al-Fida’ Abdullah al-Qadi. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. [In Arabic]
Ibn Khaldun, Abd al-Rahman. (1980). The History of Ibn Khaldun. Beirut: Dar al-Fikr. [In Arabic]
Ibn Abbad, Ismail. (1993). Al-Muhit fi al-Lughah. Beirut: Alam al-Kutub. [In Arabic]
Ibn Hisham, Abd al-Malik. (1955). The Prophetic Biography of Ibn Hisham. Egypt: Mustafa al-Babi al-Halabi and Sons Library and Press. [In Arabic]
Ibn Majah, Muhammad ibn Yazid. (2009). Sunan Ibn Majah. Edited by Shuayb al-Arna’ut, Adil Murshid, Muhammad Kamil Qara Balali, and Abd al-Latif Harzallah. n.p.: Dar al-Risalah al-Alamiyyah. [In Arabic]
Ashqar, Muhammad Sulayman. (2003). The Actions of the Prophet (Peace Be upon Him) and Their Indications for Islamic Legal Rulings. Beirut: Mu’assasat al-Risalah for Printing, Publishing and Distribution. [In Arabic]
An-Dūzī, Reinhart Pieter. (1979). Supplement to the Arabic Dictionaries. Translated into Arabic by Muhammad Salim Nuaimi and Jamal Khayyat. Iraq: Ministry of Culture and Information. [In Arabic]
Bajuri, Muhammad ibn Afifi. (2004). The Light of Certainty in the Biography of the Master of the Messengers. Damascus: Dar al-Fayha. [In Arabic]
Bukhari, Muhammad ibn Ismail. (1893). Sahih al-Bukhari. Egypt: Al-Sultaniyyah Edition, Al-Matba‘ah al-Kubra al-Amiriyyah. [In Arabic]
Bazzar, Ahmad ibn Amr. (1988). Musnad al-Bazzar. Medina: Maktabat al-Ulum wa al-Hikam. [In Arabic]
Buti, Muhammad Said Ramadan. (2005). The Jurisprudence of the Prophetic Biography, with a Brief History of the Rightly Guided Caliphate. Damascus: Dar al-Fikr. [In Arabic]
Tirmidhi, Muhammad ibn Isa. (1996). Sunan al-Tirmidhi. Edited and authenticated by Bashshar Awad Maruf. Beirut: Dar al-Gharb al-Islami. [In Arabic]
Hasan, Hasan Ibrahim. (n.d.). Islamic Systems. Cairo: Maktabat al-Nahdah al-Misriyyah. [In Arabic]
Khuzai, Ali ibn Muhammad. (1998). Takhrij al-Dalalat al-Samiyyah. Edited by Dr. Ihsan Abbas. Beirut: Dar al-Gharb al-Islami. [In Arabic]
Khattab, Mahmud Shith. (n.d.). The History of the Prophet’s Army. Cairo: Dar al-I‘tisam. [In Arabic]
Dahlan, Ahmad ibn Zayni. (1996). The Prophetic Biography. Aleppo: Dar al-Qalam al-Arabi. [In Arabic]
Dehkhoda, Ali Akbar. (1998). Dehkhoda Dictionary. Tehran: University of Tehran Press. [In Persian]
Razi, Muhammad ibn Umar. (2000). Mafatih al-Ghayb. Beirut: Dar Ihya al-Turath al-Arabi. [In Arabic]
Raghib al-Isfahani, Husayn ibn Muhammad. (1992). Al-Mufradat fi Gharib al-Qur’an. Damascus: Dar al-Qalam. [In Arabic]
Zuhayli, Muhammad Mustafa. (2006). Al-Wajiz fi Usul al-Fiqh. Damascus: Dar al-Khayr for Printing, Publishing and Distribution. [In Arabic]
Zamani, Ahmad. (1989). Studies on the Military System in Islam. Beirut: Dar al-Islamiyyah. [In Arabic]
Sudayri, Tawfiq ibn Abd al-Aziz. (2004). Islam and the Constitution. n.p.: Publications and Scientific Research Agency, Ministry of Islamic Affairs, Endowments and Call and Guidance. [In Arabic]
Samhudi, Ali ibn Abdullah. (1998). Wafa al-Wafa bi Akhbar Dar al-Mustafa. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. [In Arabic]
Shams al-Din, Muhammad Mahdi. (1989). The System of Governance and Administration in Islam. Beirut: University Foundation for Studies, Publishing and Distribution. [In Arabic]
Shuhbah, Muhammad ibn Muhammad. (1992). The Prophetic Biography in the Light of the Qur’an and Sunnah. Beirut: Dar al-Qalam. [In Arabic]
Tabari, Muhammad ibn Jarir. (1967). The History of al-Tabari. Edited by Muhammad Abu al-Fadl Ibrahim. Egypt: Dar al-Maarif. [In Arabic]
Al-Tayyib, Muhammad Sulayman. (2000). Encyclopedia of the Arab Tribes. n.p.: Dar al-Fikr al-Arabi. [In Arabic]
Uthman, Muhammad Abd al-Sattar. (1988). The Islamic City. Kuwait: Alam al-Maarifah. [In Arabic]
Asqalani, Ahmad ibn Hajar. (1994). Al-Isabah fi Tamyiz al-Sahabah. Beirut: Dar al-Kutub al-Ilmiyyah. [In Arabic]
Umar, Ahmad Mukhtar. (2008). A Dictionary of Contemporary Arabic. n.p.: Alam al-Kutub. [In Arabic]
Gharaibeh, Muhammad Hamad. (2003). The Judicial System in Islam. n.p.: Dar al-Hamid for Publishing and Distribution. [In Arabic]
Ghazali, Muhammad. (2006). The Jurisprudence of the Prophetic Biography. Damascus: Dar al-Qalam. [In Arabic]
Firuzabadi, Muhammad ibn Yaqub. (2005). Al-Qamus al-Muhit. Beirut: Mu’assasat al-Risalah for Printing, Publishing and Distribution. [In Arabic]
Karmi, Ahmad Ajaj. (2006). Administration in the Era of the Prophet. Cairo: Dar al-Salam. [In Arabic]
Mawardi, Ali ibn Muhammad. (n.d.). Al-Ahkam al-Sultaniyyah. Cairo: Dar al-Hadith. [In Arabic]
Mohammadi, Abdullah. (2022). The Administrative System of Islam. Herat: Quds Publications. [In Persian]
Muslim, Muslim ibn al-Hajjaj. (1915). Sahih Muslim. Turkey: Dar al-Tiba‘ah al-Amirah. [In Arabic]
Nasa’i, Ahmad ibn Shuaib. (2000). Al-Sunan al-Kubra. Edited and authenticated by Hasan Abd al-Munim Shalabi. Beirut: Mu’assasat al-Risalah. [In Arabic]
Hindi, Muhammad Hamidullah. (1986). Collection of Political Documents from the Prophetic Era and the Rightly Guided Caliphate. Beirut: Dar al-Nafa’is. [In Arabic]
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 عبدالله محمدی, قاری عبدالناصر قیام
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
