مقایسۀ کارشناسی با شهادت و امکانسنجی تعارض آنها با یکدیگر در نظامِ حقوقیِ افغانستان
Article Sidebar
Main Article Content
چکیده
کارشناسی و شهادت از ادلۀ اصلی اثبات دعوا در نظام حقوقی افغانستان محسوب میشوند. قانون اصول محاکمات مدنی، کارشناسی را تحت عنوان «اهل خبره» و متشکل از اشخاص متخصص و مجرّب معرفی میکند و شهادت را به اِخبار به حق در مجلس قضاء با لفظ «أشهدُ» تعریف مینماید. پرسش محوری این است که آیا میان این دو دلیل اثباتی در دعاوی مدنی و تجارتی امکان تعارض وجود دارد یا خیر. تحلیل جایگاه و تعارض احتمالی کارشناسی و شهادت، نقش مؤثری در ارتقای کیفیت رسیدهگی قضایی، تضمین عدالت قضایی و ایجاد وحدت رویه دارد و میتواند ابهامات حقوقی موجود در فرایند اثبات دعوا را کاهش دهد. هدف پژوهش، مقایسۀ تحلیلیِ کارشناسی و شهادت و امکانسنجی تعارض میان آنها بوده است. پرسش اصلی این است که در چهارچوب قانون اصول محاکمات مدنی، آیا تعارض کارشناسی و شهادت قابلتصور و تحقق است. پژوهش حاضر کاربردی و به روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. دادهها از طریق مطالعات کتابخانهیی و تحلیل مواد قانونی گردآوری شده و محدودۀ تحقیق بر دعاوی مدنی و تجارتی متمرکز است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که: تحقق تعارض میان ادلۀ اثبات دعوا مستلزم وجود چهار شرط است: تعدد دلیل، ناسازگاری مدلولها، وحدت موضوع و قدرت اثباتی همزمان؛ همچنان نتایج نشان میدهد که تعارض در برخی فروض محقَق نمیشود و در موارد تحقق، غالب حقوقدانان شهادت را مقدم میدانند؛ مگر آنکه کارشناسی برای قاضی ایجاد علم نماید که در این فرض کارشناسی بر شهادت ترجیح مییابد.
Article Details
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
سرچشمهها/ منابع
Abidin, Muhammad Amin ibn Umar. (1992). Radd al-Muhtar ala al-Durr al-Mukhtar (Vol. 5, 2nd ed.). Beirut: Dar al-Fikr. [In Arabic]
Akhund Khorasani, Mohammad Kazem ibn Hossein. (1985). Kifayat al-Usul (Vol. 2). Tehran: n.p. [In Persian]
Al-Mu’min al-Muhami, Hussein. (1951). Theory of Evidence: Testimony (Vol. 2). n.p.: n.p. [In Arabic]
Al-Sawafi, Salem bin Humaid bin Muhammad. (2009). Testimony Between Sharia and Law and the Defects Affecting Its Admissibility. Cairo: Al-Ghandour Center. [In Arabic]
Al-Siwasi, Kamal al-Din Muhammad. (n.d.). Fath al-Qadir (Vol. 7). n.p.: Dar al-Fikr. [In Arabic]
Amrawani, Rahman. (2008). "Conflict Between Expertise and Testimony in Civil Matters." Journal of Adjudication 69(12): 12–60. https://elmnet.ir/doc/194672-81651 [In Persian]
Amrawani, Rahman. (2011). Conflict of Evidence in Legal Matters (1st ed.). Tehran: Fekrsazan. [In Persian]
Ansari, Masoud & Taheri, Mohammad Ali. (2007). Encyclopedia of Private Law (Vol. 4, 2nd ed.). Tehran: Mehrab-e Fekr. [In Persian]
Ansari, Morteza. (n.d.). Faraed al-Usul (Vol. 4, 9th ed.). Qom: Majma' al-Fikr al-Islami. [In Persian]
Beyhaqi, Ahmad ibn Ali. (1987). Taj al-Masadir (Vol. 2). Tehran: Hadi Alamzadeh. [In Persian]
Dehkhoda, Ali Akbar. (1994). Dehkhoda Dictionary (Vol. 4, 1st ed.). Tehran: University of Tehran Press. [In Persian]
Ghafi, Hossein & Shariati Farani, Saeed. (2016). Applied Principles of Jurisprudence (Vol. 2, 4th ed.). Qom: SAMT & Research Institute of Seminary and University. [In Persian]
Haeri, Abdulkarim. (n.d.). Dorar al-Fawaed (Vol. 2, with annotations by Mohammad Ali Araki). Qom: Mohammad Mo'men Qomi. [In Persian]
Hasanzadeh, Mahdi. (2002). "Validity of Expert Opinion." Andishehaye Hoquqi 2(7): 158–167. https://jolt.ut.ac.ir/article_11433.html [In Persian]
Hasanzadeh, Mahdi. (2005). "The Relationship Between Expertise and Testimony in Fiqh and Law." Journal of Islamic Law 4(1): 80–90. https://hoquq.iict.ac.ir/article_22697.html [In Persian]
Hasanzadeh, Mahdi. (2010). "The Jurisprudential Foundations of the Validity of Expert Opinion." Journal of Law Quarterly 40(2): 134–145. https://jlq.ut.ac.ir/article_21608.html [In Persian]
Islamic Information and Documentation Center. (2013). Lexicon of Principles of Jurisprudence (4th ed.). Qom: Research Institute of Islamic Sciences and Culture. [In Persian]
Jahromi, Mohammad Javad Nazem al-Baka. (2014). "An Analysis of the Nature of Expertise and Its Effects in Iranian Law with a View to English Law." M.A. Thesis, Faculty of Literature and Foreign Languages, University of Kashan, Kashan, Iran. [In Persian]
Katouzian, Nasser. (2016). Introductory Course on Civil Law: Legal Events and Civil Liability (18th ed.). Tehran: Sherkat Sahami Enteshar. [In Persian]
Keshvari, Najmeh. (2012). "The Status of Expertise (Khabir) in Fiqh and Positive Law." M.A. Thesis, Faculty of Fiqh and Islamic Law, Shahid Motahari University, Tehran, Iran. [In Persian]
Khallaf, Abdulwahhab. (1992). Ilm Usul al-Fiqh (Vol. 1). Damascus: n.p. [In Arabic]
Madani, Seyed Jalal al-Din. (2000). Evidence in Legal Claims (5th ed.). Tehran: Paydar. [In Persian]
Moein, Mohammad. (2008). Persian Dictionary (Vol. 1, 4th ed.). Tehran: Amir Kabir. [In Persian]
Mohammadi, Abolhasan. (2014). Foundations of Islamic Legal Reasoning (53rd ed.). Tehran: University of Tehran Press. [In Persian]
Mohaqqeq Damad, Seyed Mostafa. (2004). Discussions on Principles of Jurisprudence (Vol. 3, 3rd ed.). Tehran: Center for the Publication of Islamic Sciences. [In Persian]
Mozaffar, Mohammad Reza. (n.d.). Usul al-Fiqh (Vol. 3, 5th ed.). Qom: Mu’assasat al-Nashr al-Islami. [In Arabic]
Nazari, Sorayya. (2014). "Jurisprudential-Legal Foundations of Expert Opinion in Crimes Punishable by Hudud and Qisas." M.A. Thesis, Faculty of Islamic Sciences and Research, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran. [In Persian]
Noruzi Firooz, Rahmatullah. (2013). Expertise in Iranian Law (1st ed.). Tehran: Mizan. [In Persian]
Rahi, Ebrahim. (2011). "The Status of Expertise in Criminal Law and Imamiyya Jurisprudence." M.A. Thesis, Institute of Law and Islamic Studies, Qom, Iran. [In Persian]
Safaei, Seyed Hossein. (2004). "Evidentiary Value of Testimony in Private Law." (Trans. Habibollah Rahimi). Quarterly Journal of Public Law Research 6(13): 152–165. https://qjpl.atu.ac.ir/article_2948.html [In Persian]
Shafaq, Abdul Khaliq. (2014). "Evidentiary Value of Testimony and Its Potential Conflicts in Afghan Law." Journal of New Jurisprudence and Law 20(10): 1–19. https://www.jaml.ir/article_712393.html [In Persian]
Shafaq, Abdul Khaliq. (2023). "Conflict of Legal Presumptions in Afghan Law: Feasibility and Solutions." 7th International Conference on Religious Studies, Humanities, and Bioethics in the Islamic World, Iran, 1–16. https://civilica.com/doc/1712897/ [In Persian]
Shah-Heidaripour, Mohammad Ali. (1997). "Expert Testimony as a Means of Proof." M.A. Thesis, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. [In Persian]
Shams, Abdollah. (2016). Civil Procedure Code (Vol. 3, 29th ed.). Tehran: Darak. [In Persian]
Shawkani, Muhammad ibn Ali. (2000/1421 AH). Irshad al-Fuhul ila Tahqiq al-Haqq min Ilm al-Usul (Vol. 1). Beirut: Muhammad Subhi ibn Hasan Hallaq. [In Arabic]
Tabatabai Haeri, Seyed Ali ibn Muhammad. (n.d.). Riyad al-Masael fi Tahqiq al-Ahkam bi al-Dalail (Vol. 2, 1st ed.). Qom: Ahl al-Bayt Institute. [In Arabic]
Tehrani Haeri, Mohammad Hossein ibn Abd al-Rahim. (1984). Al-Fusul al-Ghurawiyya fi al-Usul al-Fiqhiyya (Vol. 1). Qom: n.p. [In Arabic]
Zeraat, Abbas & Motaghi Ardakani, Omid. (2015). "Conflict of Evidence in Criminal Proceedings: Consequences and Solutions." Semi-Annual Journal of Islamic Jurisprudence and Law Studies 7(13): 66–75. https://feqh.semnan.ac.ir/article_1940.html [In Persian]
Zuhayli, Wahbah. (1997/1418 AH). Usul al-Fiqh al-Islami (Vol. 2). Damascus: n.p. [In Arabic]