مطالعۀ تطبیقی اجارۀ مال مشاع در فقه امامیه و احناف با نگاهی به قانون مدنی افغانستان و ایران
DOI::
https://doi.org/10.58342/ghalibqj.V.15.I.2.8کلمات کلیدی:
اجاره, اذن, تصرف, شریک, صحت, مال مشاعچکیده
زمینه و هدف: مال مشاع به اموالی اطلاق میشود که مالکیت شرکا در تمام اجزای آن طوری پخش و نشر شده، که اگر در هر جزء مال مذکور انگشت گذاشته شود، تمام شرکا در آن سهیم هستند و هیچ شریکی نمیتواند نسبت به یک قسمت آن مال ادعای مالکیت انحصاری کند. یکی از مسائل مهم در خصوص مال مشاع چهگونهگی تصرفات شرکا در مال مذکور است. پرسشیکه مطرح میشود این است که آیا یکی از شرکا میتواند سهم خود از مال مشاع را اجاره دهد؟ رویکرد فقه احناف و فقه امامیه و به تبع آن نظام حقوقی افغانستان و ایران در این خصوص چیست.
روش: برای رسیدن به پاسخ پرسشهای فوق، نگارنده با استفاده از روش تحقیق تحلیلی – توصیفی با رویکرد تطبیقی و گردآوری دادهها به روش کتابخانهیی به مقایسۀ دیدگاههای فقیهان امامیه و احناف و به تبیین موقف قانون مدنی ایران و قانون مدنی افغانستان نسبت به مسألۀ مطروحه پرداخته و ابعاد آن را واضح سازد.
یافتهها: یافتههای تحقیق حاکی از آناست که فقه احناف اجارۀ مال مشاع را به غیر از شریک، محکوم به فساد دانسته است، اما مشهور فقیهان امامیه قائل به جواز و صحت آن شده است. همچنین قانون مدنی ایران اجارۀ مال مشاع را جایز و تسلیم عین مستأجره را منوط به اذن شرکا دانسته است. قانون مدنی افغانستان نیز با اتخاذ رویکرد متفاوت از رویکرد فقه احناف، اجارۀ مال مشاع را بهصورت مطلق (برای شریک و اجنبی) مجاز اعلان نموده است.
نتیجهگیری: صرف مشاعبودن مال، مانع صحت اجارۀ سهم مشاع نیست و هر شریک میتواند در حدود قانون در سهم خود تصرف کند؛ مشروط بر آنکه انتفاع مستأجر به حقوق سایر شرکا آسیب نرساند. قانون مدنی ایران با تفکیک میان صحت اجاره و نحوۀ تسلیم عین مستأجره، و حقوق افغانستان با پذیرش جواز اجارۀ مال مشاع، بر لزوم رعایت حقوق سایر شرکا تأکید دارند.
مراجع
The Holy Qur’an. [In Arabic]
Ibn ʿĀbidīn, Muḥammad Amīn. (1991–1992). Radd al-Muḥtār ʿalā al-Durr al-Mukhtār [Response to al-Durr al-Mukhtār]. Vol. 6. Beirut: Dār al-Fikr. [In Arabic]
Ibn Manẓūr, Jamāl al-Dīn Muḥammad. (1996–1997). Lisān al-ʿArab [The Language of the Arabs]. Vol. 4. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic]
Ibn Nujaym, Zayn al-Dīn ibn Ibrāhīm. (1997–1998). Al-Baḥr al-Rāʾiq: Sharḥ Kanz al-Daqāʾiq [The Flowing Sea: Commentary on Kanz al-Daqāʾiq]. Vol. 8. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah. [In Arabic]
Shafīʿī, Mojtabā, & Eftekhār Jahromī, Godarz. (2020). The Legal Status of Leasing Undivided Property. Private Law Research, 9(33), 39–61. https://doi.org/10.22054/jplr.2020.41596.2205 [In Persian]
Emāmī, Sayyid Ḥasan. (2004). Civil Law. Vol. 2. 17th ed. Tehran: Eslāmiyah Publications. [In Persian]
Emāmī, Sayyid Ḥasan. (2011). Civil Law. Vols. 1–2. Tehran: Eslāmiyah Publications. [In Persian]
Anṣārī, Masʿūd, & Ṭāherī, Muḥammad ʿAlī. (2007). Encyclopedia of Private Law. Vol. 1. 2nd ed. Tehran: Mehrāb-e Fekr. [In Persian]
al-Burūjirdī, Shaykh Murtaḍā. (1986). Mustanad al-ʿUrwat al-Wuthqā: Kitāb al-Ijārah: Lectures of Ayatollah al-ʿUẓmā al-Khūʾī. Qom: Lotfi. [In Persian]
al-Bashīr, Muḥammad Ṭāhā, & Ṭāhā, Ghanī Ḥassūn. (n.d.). Real Rights. Baghdad: Iraqi Ministry of Higher Education and Scientific Research. [In Arabic]
Mīrshakārī, ʿAbbās, & Ḥusāmī, Muḥammad. (2020). Gift of Undivided Property in Islamic Jurisprudential Schools and Iranian Law. Islamic Law Research Journal, 21(1), 177–200. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.22519858.1399.21.51.8.2 [In Persian]
Ḥusaynī, Rūḥollāh. (2021). Effects of the Division of Benefits and the Acts of a Co-owner in Undivided Property. Quarterly Journal of New Research in Humanities, 4(33), 1–5. http://jnrihs.ir/article-1-509-en.html [In Persian]
Ḥaydar, ʿAlī. (2003). Durar al-Aḥkām: Commentary on Majallat al-Aḥkām. Riyadh: Dār ʿĀlam al-Kutub for Printing, Publishing and Distribution. [In Arabic]
Khordmandī, Saʿīd. (2017). Jurisprudential and Legal Commentary on al-ʿUrwat al-Wuthqā: The Book of Lease. 2nd ed. Tehran: Majd. [In Persian]
Rashtī, Mīrzā Ḥabībollāh. (n.d.). The Book of Lease. n.p., n.p. [In Persian]
al-Zuḥaylī, Wahbah. (1989). Al-Fiqh al-Islāmī wa Adillatuhu [Islamic Jurisprudence and Its Evidence]. Vol. 4. 3rd ed. Damascus: Dār al-Fikr. [In Arabic]
Sābiq, al-Sayyid. (2012). Fiqh al-Sunnah [Jurisprudence of the Sunnah]. Vol. 3. 1st ed. Beirut: Dār al-Kitāb al-ʿArabī. [In Arabic]
al-Sarakhsī, Muḥammad ibn Aḥmad. (1993–1994). Al-Mabsūṭ. Vol. 11. Beirut: Dār al-Maʿrifah. [In Arabic]
al-Sarakhsī, Muḥammad ibn Aḥmad. (1993–1994). Al-Mabsūṭ. Vol. 15. Beirut: Dār al-Maʿrifah. [In Arabic]
al-Sanhūrī, ʿAbd al-Razzāq Aḥmad. (2011). Al-Wasīṭ fī Sharḥ al-Qānūn al-Madanī al-Jadīd [The Intermediate Commentary on the New Civil Code]. Vol. 6. 3rd ed. Beirut: Manshūrāt al-Ḥalabī al-Ḥuqūqiyyah. [In Arabic]
al-Ṭūsī, Abū Jaʿfar Muḥammad. (1967–1968). Al-Mabsūṭ fī Fiqh al-Imāmiyyah [Al-Mabsūṭ in Imami Jurisprudence]. Vol. 3. 3rd ed. Tehran: al-Maktabah al-Murtaḍawiyyah li-Iḥyāʾ al-Āthār al-Jaʿfariyyah. [In Arabic]
al-ʿĀmilī, Zayn al-Dīn ibn ʿAlī (al-Shahīd al-Thānī). (1992–1993). Masālik al-Afhām ilā Tanqīḥ Sharāʾiʿ al-Islām. Vol. 5. Qom: Muʾassasat al-Maʿārif al-Islāmiyyah. [In Arabic]
ʿAlīshāhī Qalʿeh-Jūqī, Abū al-Faḍl, & Eskandarī, Farzāneh. (2019). The Manner of Disposition over Undivided Property. Quarterly Journal of Jurisprudential and Philosophical Studies, 10(1), Issue 37. [In Persian]
al-Fayyūmī, Aḥmad ibn Muḥammad. (n.d.). Al-Miṣbāḥ al-Munīr. Beirut: al-Maktabah al-ʿIlmiyyah. [In Arabic]
Kātoziān, Nāṣir. (2008). Named Contracts, Vol. 3 (Lease). Tehran: Sherkat-e Sahami-ye Enteshār. [In Persian]
Kātoziān, Nāṣir. (2011). Property and Ownership. 33rd ed. Tehran: Mīzān. [In Persian]
al-Kāsānī, ʿAlāʾ al-Dīn Abū Bakr ibn Masʿūd. (1985–1986). Badāʾiʿ al-Ṣanāʾiʿ fī Tartīb al-Sharāʾiʿ. Vol. 4. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah. [In Arabic]
al-Muḥaqqiq al-Ḥillī, Najm al-Dīn Abū al-Qāsim Jaʿfar ibn Ḥasan. (1987–1988). Sharāʾiʿ al-Islām fī Masāʾil al-Ḥalāl wa al-Ḥarām. Vol. 2. Qom: Muʾassasat Ismāʿīliyyān. [In Arabic]
al-Marghīnānī, Burhān al-Dīn ʿAlī ibn Abī Bakr. (1996–1997). Al-Hidāyah fī Sharḥ Bidāyat al-Mubtadī. Edited by Ṭalāl Yūsuf. Vol. 3. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic]
Mīrshakārī, ʿAbbās, & Ḥusāmī, Muḥammad. (2020). Gift of Undivided Property in Islamic Jurisprudential Schools and Iranian Law. Scientific Biannual Journal of Islamic Law Research, 21(1), Issue 51. [In Persian]
Nabīl, Ibrāhīm Saʿd. (1995). Original Real Rights in Egyptian and Lebanese Law. Beirut: Dār al-Nahḍah al-ʿArabiyyah. [In Arabic]
Najafī, Muḥammad Ḥasan. (n.d.). Jawāhir al-Kalām fī Sharḥ Sharāʾiʿ al-Islām. Vol. 27. 7th ed. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic]
Hāshimī, Sayyid Aḥmad ʿAlī, & Taqīzādeh, Ibrāhīm. (2015). Property and Ownership Law. 3rd ed. Tehran: Majd. [In Persian]
Civil Code of Afghanistan, enacted in 1976. [In Persian]
Civil Code of Iran, enacted in 1932. [In Persian]
Civil Code of Egypt, enacted in 1948. [In Arabic]
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 محمدمحسن رضایی
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
