اصل شفافیت در حقوق بینالملل اقتصادی: مبانی، جلوهها و نقش تفسیری
DOI::
https://doi.org/10.58342/ghalibqj.V.15.I.2.10کلمات کلیدی:
اصل شفافیت, تفسیر معاهدات, حقوق بینالملل اقتصادی, سازمان تجارت جهانی, سرمایهگذاری بینالمللیچکیده
زمینه و هدف: اصل شفافیت، بهعنوان یکی از اصول بنیادین حکمرانی اقتصادی، در دهههای اخیر جایگاه برجستهیی در حقوق بینالملل اقتصادی یافته است؛ بااینحال، پراکندهگی مقررات ناظر بر شفافیت در اسناد بینالمللی و اختلافنظر دربارة ماهیت حقوقی آن، از چالشهای اساسی در این حوزه بهشمار میرود. چالش اصلی آن است که شفافیت تا چه اندازه فراتر از یک تعهد شکلی برای انتشار و دسترسی به اطلاعات بوده و میتواند بهعنوان یک اصل حقوقی مستقل و معیار تفسیری در حقوق بینالملل اقتصادی شناخته شود. هدف این تحقیق، بررسی مبانی حقوقی، جلوههای اصل شفافیت و نقش تفسیری آن در حقوق بینالملل اقتصادی بوده است.
روش: این تحقیق با رویکرد کیفی و با بهرهگیری از روش تحلیل محتوای حقوقی و رویکرد تفسیری انجام شده است. نمونهگیری بهصورت هدفمند صورت گرفته و دادهها از طریق مطالعات کتابخانهیی و اسنادی از منابع علمی، معاهدات، موافقتنامهها و اسناد مرتبط گردآوری شدهاند. دادههای گردآوریشده بهصورت کیفی مورد تجزیهوتحلیل قرار گرفته و مؤلفهها و ابعاد حقوقی اصل شفافیت شناسایی و تبیین شدهاند. در این راستا، با بهرهگیری از نظریههای حقوقی و دیدگاههای حقوقدانان، ماهیت، جایگاه و نقش تفسیری اصل شفافیت در حقوق بینالملل اقتصادی تحلیل شده است.
یافتهها: یافتههای تحقیق نشان میدهد که شفافیت، افزون بر کارکرد اطلاعرسانی، در کاهش هزینههای مبادله، پیشگیری از فساد، تقویت اعتماد مشروع، حمایت از سرمایهگذاری، تضمین رفتار منصفانه، برابر و ایجاد انسجام در تفسیر قواعد حقوق بینالملل اقتصادی نقش اساسی دارد. بااین وجود، اجرای مؤثر این اصل، همچنان با چالشهایی نظیر محرمانهگی تجاری، ملاحظات امنیت ملّی، تفاوت ظرفیتهای نهادی دولتها و نبود ضمانت اجراهای هماهنگ مواجه است.
نتیجهگیری: در نتیجه، میتوان شفافیت را نه صرفًا یک تعهد شکلی، بلکه یکی از اصول بنیادین و معیارهای تفسیری حقوق بینالملل اقتصادی دانست، که تقویت آن زمینهساز افزایش کارآمدی، مشروعیت و انسجام نظام اقتصادی بینالمللی خواهد بود.
مراجع
Azar, Zahra. (2015). The Role of Free Media in Creating an Accountable Government (Master’s Thesis). Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. [In Persian]
Dehghan, Mohammad-Sadegh. (2015). A Righteous Government or the Competence of Government in Afghanistan (PhD Dissertation in International Law). Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. [In Persian]
Zamani, Seyed-Qasem. (2016). Collection of International Documents. Tehran, Iran: Shahr-e Danesh Publishing. [In Persian]
Salehi, Ataullah. (2009). Good Governance in the Field of International Law (PhD Dissertation in International Law). Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. [In Persian]
Tarem-Sari, Masoud, et al. (2009). Legal Documents of the World Trade Organization. Tehran, Iran: Chap va Nashr-e Bazargani Publications. [In Persian]
Falsafi, Hedayatullah. (2014). International Law of Treaties. Tehran, Iran: Farhang-e Nashr-e No. [In Persian]
Lowenfeld, Andreas F. (2011). International Economic Law. Tehran, Iran: Jangal Publications. [Translated from English into Persian]
Modabber, Ali-Asghar. (2016). The Rule of Law in the Legal System of Afghanistan in Light of International Legal Documents (PhD Dissertation). Shahid Beheshti University, Tehran, Iran. [In Persian]
Midri, Ahmad, & Khairkhahan, Jafar. (2004). Good Governance: The Foundation of Development. Tehran, Iran: Research Center of the Islamic Consultative Assembly. [In Persian]
Brown Weiss, Edith, McCaffrey, Stephen C., Magraw, Daniel B., Szasz, Paul C., & Lutz, Robert E. (1998). International environmental law and policy. Aspen Law & Business.
Chamoux, Clément. (2005). Access to environmental information in international law: The significance of the MOX Plant Case (Ireland v. United Kingdom). Retrieved from http://etd.uwc.ac.za/usrfiles/modules/etd/docs/etd_init_4535_1174554338.pdf
Coliver, Sandra. (2006). The importance of the right of access to information. Paper presented at the UN Conference on Anti-Corruption Measures, Good Governance and Human Rights, Warsaw, 8–9 November 2006. Retrieved from http://www.justiceinitiative.org
Energy Charter Treaty. (1994). Energy Charter Treaty, 33 I.L.M. Retrieved from https://www.energycharter.org/fileadmin/DocumentsMedia/Legal/1994_ECT.pdf
Florini, Ann. (2000). Does the invisible hand need a transparent glove? The Annals of the American Academy of Political and Social Science, 570(1), 163–184.
Hale, Thomas N. (2008). Transparency, accountability, and global governance. Global Governance, 14(1), 73–94.
Kotera, Akira. (2006). Transparency and international investment treaties: Definition and responses (RIETI Discussion Paper Series 06-J-026). Research Institute of Economy, Trade and Industry (RIETI). Retrieved from https://www.rieti.go.jp/jp/publications/dp/06j026.pdf
Meijer, Albert. (2007). Does transparency lead to more compliance? Critical remarks on the relation between transparency and compliance. European Food and Feed Law Review, 264–269.
Mock, William B. T. (2000). An interdisciplinary introduction to legal transparency: A tool for rational development. Dickinson Journal of International Law, 18, 293–322.
North American Free Trade Agreement. (1992). North American Free Trade Agreement, December 17, 1992, Canada–Mexico–United States, 32 I.L.M. Retrieved from https://www.dfait-maeci.gc.ca/tna-nac/NAFTAInterpr-en
Res, 59, 1, 14 December 1946.
Verhoeven, Amaryllis. (2000). The right to information: A fundamental right. Maastricht Institute for European Law.
Zoellner, Carl-Sebastian. (2005). Transparency: An analysis of an evolving fundamental principle in international economic law. Michigan Journal of International Law, 27, 579–616.
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 علیاصغر مدبر, محمدطارق وامق
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
