تعیُّن وجودی در هستی‌شناسی امام ربّانی و نقد او بر مراتب وجود در مکتب ابن عربی

نویسندگان

DOI:

https://doi.org/10.58342/ghalibqj.V.12.I.4.5

واژه‌گانِ کلیدی:

امام ربانی، ابن عربی، تعیّن حبی و وجودی، هستی‌شناسی، حقیقت محمدی

چکیده

امام ربانی (مجدد الف ثانی)، که در اواخر سدۀ نهم و اوایل سدۀ دهم هجری زیست، از بزرگ‌ترین عُرفای قرون اخیر و دارای دیدگاه­‌های جدیدی در تصوف و عرفان است. او نظریۀ وحدتِ شهود را در مقابل وحدت وجود محیی‌‌الدین ابن عربی و تابعان او، پُررنگ ساخت، هرچند خودش عملاً سال­‌ها وحدت وجود را تجربه کرد؛ اما در‌نهایت از احوال و معارف آن عبور نمود و گفت‌مان علمی-انتقادی وسیعی را در مقابل نظریۀ وحدت هستی‌شناختی اوست؛ امام ربانی در نقد آن همّت گماشت و با مدد کشفیات صریح، نصوص و براهین عقلی، نظریات عرفای وحدت وجودی را از درک حقایق و مراتب وجود، ناتمام و قابل اصلاح دانست. این مقاله که به روش تحلیلی- تطبیقی روی آرای امام ربانی انجام یافته، در صدد بررسی موضوع مزبور است. امام ربانی هرچند با کاربرد اصطلاحاتی هم‌چون «تعیُّن» موافق نیست؛ اما از آن‌جا که در میان عُرفا مصطلح شده، به ناچار مورد استفاده قرار می­دهد. یافته‌‌های پژوهش نشان می‌­دهند که: امام ربانی، اولین تعیُّن را تعیُّن حبی یا وجودی می‌­داند، که نور این تعیُّن، مستفاد از حقایق الهیه (کعبه، قرآن کریم، صلاة و معبودیت صرف) است و این حقایق به ذات بحت، اتصالی بی­‌چون دارند. تعیُّن ثانی در نزد او شأن‌الحیات و سومین‌تعیُّن، شأن العلم است. به بیان ساده، فوق تعیُّن اول که ابن عربی بیان داشته، امام ربانی پنج تعیُّن یا حقیقت دیگر (شأن الحیات، خلّت، محبیت، محبوبیت و حب صرفه) را اثبات می­‌نماید.

شناخت‎‌‌نامۀ نویسنده‌گان

عزیزالله مجددی، دانش‌گاه/ پوهنتون تهران

دانش‌جوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانش‌کده/ پوهنځی ادبیات و علوم انسانی، دانش‌گاه/ پوهنتون تهران، تهران، ایران

دکتر علی محمد مؤذنی، دانش‌گاه/ پوهنتون تهران

استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانش‌کده/ پوهنځی ادبیات و علوم انسانی، دانش‌گاه/ پوهنتون تهران، تهران، ایران

عبدالرضا سیف، دانش‌گاه/ پوهنتون تهران، ایران

استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانش‌کده/ پوهنځی ادبیات و علوم انسانی، دانش‌گاه/ پوهنتون تهران، ایران

دکتر علیرضا حاجیان‌نژاد، دانش‌گاه/ پوهنتون‌ تهران

دانش‌یار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانش‌کده/ پوهنځی ادبیات و علوم انسانی، دانش‌گاه/ پوهنتون‌ تهران، ایران

سرچشمه‌ها/ منابع

قرآن کریم.

ابن عربی، محیی‌الدین. (بی‌تا). الفتوحات المکیه. بیروت: دار صادر.

ابن عربی، محیی‌الدین. (2002م). رسائل ابن عربی. ج 1. تحقیق و تقدیم: سعید عبدالفتاح. بیروت: مؤسسه الانتشارات العربی.

ابهری، اثیرالدین. (2019). هدایة الحکمه مع حاشیتها درایة الحکمة. کراچی: مکتبة المدینه.

احمدی، میثم؛ شریفیان، مهدی. (1395). «نقد و بررسی دیدگاه‌های ابن عربی از منظر شیخ احمد سرهندی». ایران: نشریۀ پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا).10(2). صص 19-42.

امام ربانی، شیخ احمد سرهندی. (1397). مکتوبات امام ربانی. دورۀ چهارجلدی. مقدمه و تراجم: عارف نوشاهی. مشهد: تربت جام.

امام ربانی، شیخ احمد سرهندی. (1977). مکتوبات امام ربانی. به تصحیح نوراحمد امرتسری. پشاور: ایجوکشنل پریس.

امام ربانی، شیخ احمد سرهندی. (1348 هـ). مکاشفات عینیه. کراچی: ناشر ادارۀ مجددیه کراچی.

جامی، عبدالرحمن. (1360). سه رساله در تصوف: لوامع و لوایح به انضمام شرح رباعیات در وحدت وجود. تهران: انتشارات منوچهری.

جامی، عبدالرحمن. (1370). نقدالنصوص فی شرح نقش الفصوص. مقدمه و تصحیح ولیام چیتیک. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

جامی، عبدالرحمن. (بی‌تا). شرح رباعیات در وحدت وجود. تهران: کتاب‌خانۀ منوچهری.

جامی، عبدالرحمن. (1378). مثنوی هفت اورنگ. تهران: نشر میراث مکتوب‌.

جرجانی، میرسیدشریف. (بی¬تا). معجم التعریفات. تحقیق و دراسه: محمد صدیق المنشاوی. القاهره: دارالفضیله.

جنگجو، محسن؛ زروانی،‌مجتبی‌. (1395). «وجود‌شناسی عرفانی به روایت شیخ احمد سرهندی». ایران: نشریۀ پژوهش‌های هستی‌شناختی. 5(9). صص 21-43.

زنوزی، ملا عبدالله. (1361). منتخب الخاقانی فی کشف حقایق عرفانی. به تصحیح نجیب مایل هروی. تهران. انتشارات مولی.

سیدزاده، نصیراحمد؛ خلیلی‌ جهانتیغ، مریم و بارانی، محمد. (1401). «وجودشناسی عرفانی شیخ سرهندی و باز‌تعریف وی از مرتبۀ وهم». دانش‌گاه سیستان و بلوچستان. نشریۀ مطالعات شبه‌قاره. 14(43).

هوتکی، نصرالله. (1977). شرح مکتوبات قدسی آیات محبوب سبحانی، امام ربانی، حضرت مجدد الف ثانی سرهندی. کراچی: ناشر ادارۀ مجددیه.

References

Holy Quran.(Arabic)

Ibn Arabi, Muhyiddin. (Beta). Al-Futuhat al-Makiyya. Beirut: Dar Sader. (Arabic)

Ibn Arabi, Muhyiddin. (2002). Letters of Ibn Arabi. C 1. Research and presentation: Saeed Abdul Fattah. Beirut: Al-Arabi Publishing House. (Persian)

Abhari, Athiruddin. (2019). The gift of wisdom with the margins of wisdom. Karachi: Madina School. (Arabic)

Ahmadi, Maitham; Sharifian, Mehdi. (2015). "Criticism and examination of Ibn Arabi's views from the perspective of Sheikh Ahmad Sarhandi". Iran: Journal of Esfani Literature Researches (Gohar Goya). 10(2). pp. 19-42. (Persian)

Imam Rabbani, Sheikh Ahmad Sarhandi. (2017). Letters of Imam Rabbani. Four-volume course. Introduction and translation: Aref Noshahi. Mashhad: Torbat Jam. (Persian)

Imam Rabbani, Sheikh Ahmad Sarhandi. (1977). Letters of Imam Rabbani. Edited by Noor Ahmad Amritsari. Peshawar: Educational Press. (Persian)

Imam Rabbani, Sheikh Ahmad Sarhandi. (1348 AH). Objective revelations. Karachi: Publisher of Mujadadiyeh Karachi. (Persian)

Jami, Abdulrahman. (1360). Three treatises on Sufism: Luwa'am and Lawaih, including the explanation of the quatrains in the unity of existence. Tehran: Manochehri Publications. (Persian)

Jami, Abdulrahman. (1370). Criticism of the texts in the description of Naqsh al-Fusus. Introduction and proofreading by William Chittick. Tehran: Institute of Cultural Studies and Research. (Persian)

Jami, Abdul Rahman. (Beta). Description of quatrains in the unity of existence. Tehran: Manochehri Library. (Persian)

Jami, Abdul Rahman. (1378). Masnavi Haft Aurang. Tehran: Written Heritage Publishing. (Persian)

Jurjani, Mirsydsharif. (Beta). Glossary of definitions. Research and studies: Mohammad Sediq al-Manshawi. Cairo: Dar Al-Fazilah. (Persian)

Warrior, Mohsen; Zarvani, Mojtabi. (2015). "Mystic ontology according to Sheikh Ahmed Sarhandi". Iran: Journal of Ontological Researches. 5(9). pp. 21-43. (Persian)

Zenozi, Mullah Abdullah. (1361). Al-Khaqani's selection in the discovery of mystical facts. Edited by Najib Mile Hervey. Tehran. Molly Publications. (Persian)

Seyedzadeh, Nasir Ahmad; Khalili Jahantigh, Maryam and Barani, Mohammad. (2022). "The mystical ontology of Sheikh Sarhandi and his redefinition of the order of illusion". University of Sistan and Baluchestan. Journal of Subcontinental Studies. 14(43). (Persian)

Hotaki, Nasrallah. (1977). Commentary on the sacred texts of the beloved verses of Sobhani, Imam Rabbani, Hazrat Mujaddid al-Thani Sarhandi. Karachi: Mujaddiyeh publisher. (Persian)

Downloads

چاپ شده

2023-12-21

ارجاع به مقاله

مجددی ع., مؤذنی ع. م., سیف ع., & حاجیان‌نژاد ع. (2023). تعیُّن وجودی در هستی‌شناسی امام ربّانی و نقد او بر مراتب وجود در مکتب ابن عربی. فصل‌نامۀ علمی - پژوهشی غالب, 12(4), ۸۱-۱۰۱. https://doi.org/10.58342/ghalibqj.V.12.I.4.5