دیپلُماسی اقتصادی در افغانستان معاصر: تحلیل فرصتها و چالشها
DOI:
https://doi.org/10.58342/ghalibqj.V.14.I.4.7واژهگانِ کلیدی:
افغانستان، بندر چابهار، پروژۀ تاپی، دیپلُماسی اقتصادی، ژئواکونومیک، فرصتها و چالشها، کانال قوشتپه، کریدورهای منطقهییچکیده
زمینه و هدف: دیپلُماسی اقتصادی بهعنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای سیاست خارجی، نقش بنیادین در پیونددهی اقتصاد ملّی با ساختارهای اقتصادی منطقهیی و جهانی دارد. قرارگرفتن افغانستان در چهارراه ژئواستراتیژیک آسیای مرکزی، جنوب آسیا و خاورمیانه، که این کشور را از موقعیت ژئواکونومیک کمنظیری برخوردار میکند و درصورت مدیریت هدفمند، میتواند به یک مزیت رقابتی پایدار تبدیل گردد، و کما اینکه در این مسیر با مشکلات و چالشهایی نیز مواجه خواهد بود؛ هدف این پژوهش، بررسی فرصتها و چالشهای پیش روی دیپلُماسی اقتصادی افغانستان بوده است؛ برایناساس، پرسش اصلی تحقیق چنین مطرح شده است: دیپلماسی اقتصادی افغانستان در مسیر بهرهگیری از فرصتهای ژئواکونومیک و منطقهیی با چه چالشهایی مواجه است؟
روش: روش پژوهش، توصیفی– تحلیلی است و دادهها از طریق منابع کتابخانهیی، اسنادی و تحلیل محتوای مطالعات رسمی گردآوری شده است.
یافتهها: یافتههای تحقیق نشان میدهد افغانستان بهعنوان «گلوگاه ژئواکونومیک منطقه» قادر است از رقابت قدرتهای منطقهیی بهویژه چین، روسیه، ایران، پاکستان و هند فرصتسازی نماید. پروژههای کلیدی همچون (کانال قوشتیپه، بندر چابهار، پروژة تاپی، پروژة کاسا 1000، پروژة راه لاجورد و پروژة یک کمربند، یک جاده) ظرفیت ایجاد درآمد پایدار، کاهش وابستهگی اقتصادی، ارتقای امنیت غذایی، توسعة اشتغال و تثبیت نقش افغانستان در معماری اقتصادی منطقه را دارا میباشند؛ باوجوداین، مجموعهیی از چالشهای ساختاری از جمله: عدم بهرسمیتشناختهشدن بینالمللی دولت، تحریمهای اقتصادی و مالی، وابستهگی به تجارت غیررسمی، تنشهای منطقه دربارة منابع آبی، چالشهای داخلی در اجرای پروژهها، وابستهگی به بازیگران خارجی و ضعف در جذب سرمایهگذاری خصوصی بینالمللی در حوزة دیپلُماسی اقتصادی مانع تحقق ظرفیتها خواهند شد.
نتیجهگیری: افغانستان در صورت تدوین یک استراتیژی جامع دیپلُماسیِ اقتصادی، انجام اصلاحات نهادی، مدیریت علمی پروژههای منطقهیی و تنوعبخشی به همکاریهای اقتصادی میتواند جایگاه خود را در نظم اقتصادی منطقهیی ارتقا داده و بهسوی «کنشگری فعّال و مؤثر اقتصادی» حرکت کند.
سرچشمهها/ منابع
Ajili, Hadi, & Mousavi-Kia, Seyed Mehdi. (2018). The Role of Regional and Extra-Regional Actors in Afghanistan’s Economy. Rena Scientific–Research Quarterly, 1(10). Kabul, Afghanistan. [In Persian]
Aria, Sultan Ahmad. (2017). The Geographical Position of Afghanistan and Its Role in Development. Khorasan-Zamin. Retrieved from https://khorasan-zamin.ir
[In Persian]
Sputnik Afghanistan. (2023). President of Uzbekistan: The Construction of the Qosh-Tepa Canal Could Affect Water Resources in Central Asia. Retrieved April 2, 2024, from sputnik.af [In Persian]
Amiri, Ali. (2017). The Impact of Chabahar Port Development on Iran’s Foreign Relations with Pakistan and Afghanistan. Master’s thesis, Islamic Azad University, Faculty of Humanities. [In Persian]
Bagheri, Hossein; Saif, Allah Morad; & Shahbazi, Najafali. (2017). A Proposed Model of Economic Diplomacy of the Islamic Republic of Iran toward Deepening the External Dimension of the Islamic Revolution. Afaq-e Amniyat Quarterly, 10(34), 35–64. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25381857.1396.10.34.2.2
[In Persian]
Afghanistan Legal Education Project (ALEP). (2022). Introduction to Afghan Commercial Law (2nd ed.). Afghanistan Legal Education Project, Stanford Law School. https://www.afghanistanlegaleducation.com
[In Persian]
Tamana, Faramarz. (2018). Afghanistan’s Foreign Policy in the Sphere of Regional Cooperation. Kabul: Center for Strategic Studies, Ministry of Foreign Affairs of Afghanistan. [In Persian]
Tonzai, Mohammad Taher. (2019). Chabahar Port: A New Model of Regional Convergence. Journal of the Center for Strategic Studies, Ministry of Foreign Affairs of the Islamic Republic of Afghanistan, Spring–Summer, Serial Nos. 43–44. [In Persian]
Tonzai, Mohammad Taher. (2019). The Impact of Economic Diplomacy on Security in Afghanistan (Case Study: Chabahar Port). Ghalib Scientific–Research Quarterly, 8(2). [In Persian]
Tonzai, Mohammad Taher. (2023). Economic Diplomacy: A New Chapter in Afghanistan’s Foreign Policy. Journal of the Center for Strategic Studies, Ministry of Foreign Affairs of Afghanistan, Serial No. 58 (Economy-Oriented Issue). Kabul, Afghanistan. [In Persian]
Tonzai, Mohammad Taher. (2025). Economic Diplomacy (A Development and Convergence Model in Afghanistan). Rahbord-e Siyasi Scientific Quarterly, 9(1), 7–27. https://www.rahbordsyasi.ir/article_220095.html
[In Persian]
Dorostkar, Ehsan. (2021). Measuring the Level of Development of Economic Security Indicators. Journal of Urban Economics and Planning, 2(2), 101–110. [In Persian]
Zolfaghari, Mehdi, & Zini-Vand, Hossein. (2018). The Position of Economic Diplomacy in Iran’s Foreign Policy: The Ahmadinejad and Rouhani Administrations. Journal of International Relations Research, 8(1), 61. [In Persian]
Ratkaf, Samira. (2010). Economic Diplomacy and Development-Oriented Foreign Policy. Journal of International Studies, 8(2), 67–89. [In Persian]
Ramyar, Seyed Javad. (2020). Commitment-Based Development: The Role of Foreign Aid in Afghanistan’s Socio-Economic Development (Publication No. AISS-P-033-2020). Afghanistan Institute for Strategic Studies. Kabul. [In Persian]
Sinayi, Vahid, & Jamali, Javad. (2018). Economic Diplomacy of the Islamic Republic of Iran in Afghanistan and the Management of Bilateral Water Disputes (Using the Institutional Economics Approach). Journal of Strategic Studies in Public Policy, 8(28). [In Persian]
Shanti, Nilapo. (2018). The Lapis Lazuli Corridor Project: Building a Dynamic Transit Route for Afghanistan. Translated by Hossein Ahmadi. http://dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=146007
[In Persian]
Shahbaziani, Fatemeh. (2023). The Concept of State Recognition under International Law: A Case Study of the Taliban in Afghanistan. Journal of Political Science, Law, and Jurisprudence Studies, 9(3), 129–138. https://www.irijournals.com
[In Persian]
Salehi, Mokhtar. (2012). The Position of Economic Diplomacy in the Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran. Tehran: Allameh Tabataba’i University Press. [In Persian]
Salehi, Mokhtar. (2013). The Position of Economic Diplomacy in the Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran (Case Study: The Sacred Defense). Foreign Policy Quarterly, 27(2). [In Persian]
Abdi, Ataollah, & Rajab-Nejad, Naser. (2017). Explaining the Geopolitical Consequences of China’s Investment in Gwadar Port on Chabahar Port. Geography and Development Quarterly, 15(46). [In Persian]
Golkaryan, Ghadir. (2018). Strategic Opportunities of the Lapis Lazuli Corridor. Donya-e-Eqtesad Newspaper, No. 4498. Available at: https://www.donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-3475634
[In Persian]
Le Figaro. (2023). In Afghanistan, the Taliban Are Digging a Canal of Discord. Retrieved from https://www.lefigaro.fr
[In Persian]
Mujahid, Zabihullah. (2023). Press Conference on Afghanistan’s Water Rights from the Amu River. Ministry of Foreign Affairs of the Islamic Emirate of Afghanistan. [In Persian]
Mehrgan, Nader; Ghaffari-Fard, Mohammad; & Kazemi, Morteza. (2022). An Economic Roadmap for Trade between Iran and Afghanistan. Journal of Islamic Economics and Geography, 38(1), 5–281. [In Persian]
Yeganeh-Mahallati, Siamak; Zare, Heidar; & Mohammadi, Aghil. (2012). Examining the Status, Strategies, and Stages of Upgrading Chabahar Port to a Third-Generation Port. Proceedings of the First National Conference on the Development of Makran Coasts and Maritime Power of the Islamic Republic of Iran. [In Persian]
Helena Rytövuori-Apunen. (2016). The Regional Security Puzzle around Afghanistan: Bordering Practices in Central Asia and Beyond, Edited by Helena Rytövuori-Apunen (Leverkusen: Barbara Budrich,).
Mackinder, H. J. (1904). The geographical pivot of history. The Geographical Journal, 23(4), 421–437. https://doi.org/10.2307/1775498
Sanner, Reymond and Lichia YIU (2003).International Economic Diplomacy: Mutations in Post- Modern Times. Discussion Paper No. 84. The Hague: Netherlands Institute of International Relations, 84(84).
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 محمدطاهر تنزهای،فضل احمد احمدی،نعمتالله پیمان
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
