اکراه بر محظورات در فقه اسلامی و آثار آن بر مسؤولیت حقوقی و جزایی
DOI::
https://doi.org/10.58342/ghalibqj.V.15.I.1.4کلمات کلیدی:
ارادۀ قراردادی, اکراه, محظورات شرعی, مسؤولیت جزایی, مسؤولیت حقوقیچکیده
زمینه و هدف: اکراه از مباحث مهم در فقه اسلامی بهشمار میرود، که آثار گستردهیی بر احکام شرعی و مسؤولیتهای حقوقی و جزایی دارد. این تحقیق به بررسی اکراه بر محظورات در فقه اسلامی و نظام حقوقی معاصر افغانستان پرداخته و شرایط تحقق اکراه، تأثیر آن بر تکلیف شرعی و تمایز آن با حالات اضطرار را مورد تحلیل قرار میدهد.
روش: این تحقیق با روش کتابخانهیی و رویکرد تحلیلی - مقایسهوی انجام شده است. در این تحقیق، دادهها از طریق مراجعه به منابع معتبر فقه اسلامی، از جمله متون فقیهان مذهبهای چهارگانۀ اهل سنّت، و با تمرکز بر فقه حنفی و برخی منابع حقوقیِ معاصر گردآوری گردیده است.
یافتهها: نتایج تحقیق نشان میدهد که اکراه، در صورتی که با تهدید جدّی به جان، مال یا آبِ رو همراه باشد، میتواند در برخی موارد موجب رفع مسؤولیت حقوقی و جزایی فرد گردد؛ بااینحال، فقیهان میان انواع محظورات تفاوت قائل شدهاند؛ بهگونهییکه در مواردی مانند الفاظ کفر، قتل نفس و جرایم شدید، حکم اکراه و آثار آن مورد اختلاف است؛ همچنین، تفاوتهایی میان مذهبهای چهارگانه در تفسیر و اجرای احکام مرتبط با اکراه مشاهده میشود. این پژوهش تأکید میکند که فهم دقیقِ اکراه و تأثیر آن بر مسؤولیت فرد، برای استنباط صحیح احکام حقوقی و جزایی ضروری است.
نتیجهگیری: این تحقیق بیانگر آن است که مباحث فقهیِ مربوط به اکراه میتواند در تبیین مبانی نظری مسؤولیت حقوقی و ارزیابی اعتبارِ اعمال اشخاص در نظامهای حقوقیِ معاصر، نقش قابل توجهی ایفا نماید.
مراجع
The Holy Qur’an. [In Arabic]
Ibn Mājah, Muḥammad ibn Yazīd al-Qazwīnī. (1988). Sunan Ibn Mājah. Beirut: Dār al-Fikr. [In Arabic]
Atāsī, Aḥmad Khālid. (n.d.). Sharḥ Majallat al-Aḥkām al-ʿAdliyya. n.p.: n.n. [In Arabic]
Akhsīkathī, Muḥammad ibn Muḥammad ibn ʿUmar Ḥusām al-Dīn. (2005). Al-Muntakhab al-Ḥusāmī. Beirut: Dār al-Madār al-Islāmī. [In Arabic]
Al-Bayhaqī, Aḥmad ibn al-Ḥusayn. (2004). Al-Sunan al-Kubrā. Mecca: Dār al-Bāz. [In Arabic]
Al-Ḥākim al-Naysābūrī, Muḥammad ibn ʿAbd Allāh. (1990). Al-Mustadrak ʿalā al-Ṣaḥīḥayn. Edited by Muṣṭafā ʿAbd al-Qādir ʿAṭā. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya. [In Arabic]
Al-Rāghib al-Iṣfahānī, Ḥusayn ibn Muḥammad. (1996). Al-Mufradāt fī Gharīb al-Qurʾān. Edited by Ṣafwān ʿAdnān Dāwūdī. Damascus: Dār al-Qalam. [In Arabic]
Al-Zuḥaylī, Wahbah ibn Muṣṭafā. (2006). Al-Fiqh al-Islāmī wa Adillatuhu. Damascus: Dār al-Fikr. [In Arabic]
Zaydān, ʿAbd al-Karīm. (2007). Al-Wajīz fī Uṣūl al-Fiqh. Beirut: Muʾassasat Qurṭuba. [In Arabic]
Al-Saffārīnī, Muḥammad ibn Aḥmad. (1993). Ghidhāʾ al-Albāb fī Sharḥ Manẓūmat al-Ādāb. Beirut: Muʾassasat Qurṭuba. [In Arabic]
Sarbāzī, Muḥammad ʿUmar. (2004). Fatāwā-yi Manbaʿ al-ʿUlūm Kūh Wan. Tehran: Maktabat Quds.
Saḥnūn, ʿAbd al-Raḥmān (narrated from Ibn al-Qāsim). (1988). Al-Mudawwana al-Kubrā li Mālik ibn Anas. Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya. [In Arabic]
Al-Sanhūrī, ʿAbd al-Razzāq. (1954). Maṣādir al-Ḥaqq fī al-Fiqh al-Islāmī. Beirut: Dār al-Fikr al-ʿArabī. [In Arabic]
Al-Shaybānī, Muḥammad ibn al-Ḥasan. (1989). Al-Mabsūṭ. Kuwait: Maktabat al-Ḥaramayn al-Sharīfayn. [In Arabic]
Shaykh Niẓām and a group of Indian scholars. (1990). Al-Fatāwā al-ʿĀlamgīriyya. Kuwait: Maktabat Rashīdiyya. [In Arabic]
Al-Ṣanʿānī, ʿAbd al-Razzāq. (1983). Al-Muṣannaf. Edited by Ḥabīb al-Raḥmān al-Aʿẓamī. Beirut: al-Maktab al-Islāmī. [In Arabic]
Ṭarābulusī, Muḥammad Kāmil. (1895). Al-Fatāwā al-Kāmila. Kuwait: Maktabat Quds. [In Arabic]
Fahīmī, Ḥakīm. (2021). “A Study of the Foundations of Coercion in Islamic Jurisprudence and the Laws of Iran and Afghanistan.” Legal Discourse Journal (Jāmiʿat al-Muṣṭafā al-ʿĀlamiyya), No. 20. Qom, Iran.
Mālik ibn Anas. (1988). Al-Mudawwana al-Kubrā (Narration of Saḥnūn from Ibn al-Qāsim). Beirut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya. [In Arabic]
Al-Marghīnānī, Burhān al-Dīn Abū al-Ḥasan ʿAlī ibn Abī Bakr ibn ʿAbd al-Jalīl. (1982). Al-Hidāya fī Sharḥ Bidāyat al-Mubtadī. Beirut: Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī. [In Arabic]
Al-Nasāʾī, Abū ʿAbd al-Raḥmān Aḥmad ibn Shuʿayb al-Nasāʾī. (2018). Sunan al-Nasāʾī al-Mujtabā. Edited by Muḥammad Riḍwān ʿIrqasusī. Damascus: Dār al-Risāla al-ʿIlmiyya. [In Arabic]
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 عتیق الله رحمانی، سهراب نبیل توحیدی،احمد وحید صالح
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
