ساختار بطلان عقد در نظام حقوقی افغانستان؛ تحلیل مفهوم، مراتب و آثار حقوقی
DOI::
https://doi.org/10.58342/ghalibqj.V.15.I.2.4کلمات کلیدی:
بطلان عقد, حقوق افغانستان, ساختار بطلان, فساد عقد, مراتب بطلان, عدم نفوذچکیده
زمینه و هدف: بطلان عقد از نهادهای مهم حقوق قراردادها در نظام حقوقی افغانستان است، که در تعیین اعتبار اعمال حقوقی و آثار قراردادهای معیوب نقش اساسی دارد. با وجود اهمیت آن، ساختار بطلان عقد و مراتب آن کمتر بهصورت مستقل و منسجم بررسی شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ساختار بطلان عقد، تحلیل مراتب آن و بررسی آثار حقوقی عقد باطل در نظام حقوقی افغانستان انجام شده است.
روش: این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایة منابع کتابخانهیی انجام شده است. دادهها از منابع معتبر فقهی و حقوقی، بهویژه مجله الأحکام العدلیة و آثار حقوقدانان، گردآوری و با تمرکز بر مفهوم بطلان، مراتب آن و آثار عقد باطل تحلیل شدهاند.
یافتهها: یافتههای پژوهش نشان میدهد که بطلان عقد در نظام حقوقی افغانستان دارای ساختاری متمایز است و نوع خلل وارد بر عقد در تعیین میزان بیاعتباری و آثار حقوقی آن نقش دارد. عقد باطل اصولًا آثار اصلی عقد صحیح را ایجاد نمیکند، اما در برخی موارد میتواند منشأ آثار حقوقی تبعی، از جمله ضمان و جبران خسارت، شود؛ همچنین اجازة لاحق موجب اصلاح عقد باطل نمیگردد و تجزیة عقد، در صورت قابلیت تفکیک بخش صحیح از بخش باطل، قابل بررسی است. در این میان، تمایز بطلان از فساد و عدم نفوذ برای تعیین حدود بطلان و وضعیت حقوقی عقد ضروری است.
نتیجهگیری: بطلان عقد در نظام حقوقی افغانستان نهادی با ساختار و آثار حقوقی مشخص است و تحلیل آن مستلزم توجه به منطق درونی این نظام و تفکیک آن از وضعیتهای نزدیک میباشد. شناخت این ساختار میتواند از اختلاط مفاهیم و برداشت نادرست از آثار قراردادهای معیوب جلوگیری کند.
مراجع
Ali Dawud, Ahmad Muhammad. (2011). Rulings on Contracts in Islamic Jurisprudence and Civil Law. Beirut: Dar al-Thaqafah for Publishing and Distribution. [Arabic]
Abdullah, Nizam al-Din. (2024). Commentary on the Civil Code, Vol. 2: Rights and Obligations. Kabul: Saeed Publications. [Persian]
Al-Kasani, Imam ‘Ala’ al-Din Abu Bakr ibn Mas‘ud. (2000). Bada’i‘ al-Sana’i‘ fi Tartib al-Shara’i‘. 3rd ed., Vol. 6. Beirut: Dar Ihya’ al-Turath al-‘Arabi. [Arabic]
Al-Marghinani, Burhan al-Din Abu al-Hasan ‘Ali ibn Abi Bakr ibn ‘Abd al-Jalil. (1936). Al-Hidayah: Commentary on Bidayat al-Mubtadi. Cairo: Mustafa al-Babi al-Halabi and Sons Press. [Arabic]
Al-Sanhuri, ‘Abd al-Razzaq Ahmad. (1998). Sources of Rights in Islamic Jurisprudence. Beirut: Dar al-Fikr. [Arabic]
Al-Zayla‘i, ‘Uthman ibn ‘Ali ibn Muhjan al-Bara‘i. (n.d.). Tabyin al-Haqa’iq: Commentary on Kanz al-Daqa’iq. Vol. 6. Beirut: Dar al-Kutub al-Islamiyyah. [Arabic]
Al-Zuhayli, Wahbah. (1997). Islamic Jurisprudence and Its Proofs. Vols. 5–6, 4th ed. Damascus: Dar al-Fikr. [Arabic]
Amid, Hasan. (1983). Amid Persian Dictionary. 18th ed. Tehran: Amir Kabir Publications. [Persian]
Baz, Rustam Pasha. (1986). Commentary on the Majalla al-Ahkam al-‘Adliyyah. Beirut: Al-Matba‘ah al-Adabiyyah. [Arabic]
Egyptian Civil Code. Enacted in 1948. [Arabic]
German Civil Code (BGB). Enacted in 1900. [German]
Ibn al-Humam, Kamal al-Din Muhammad ibn ‘Abd al-Wahid al-Hanafi. (1984). Sharh Fath al-Qadir. Vol. 6. Beirut: Dar Ihya’ al-Turath al-‘Arabi. [Arabic]
Ibn Nujaym, Zayn al-Din ibn Ibrahim ibn Muhammad. (1997). Al-Bahr al-Ra’iq: Commentary on Kanz al-Daqa’iq. Beirut: Dar al-Kutub al-‘Ilmiyyah. [Arabic]
Katouzian, Nasser. (2004). Civil Law: General Principles of Contracts. 6th ed., Vol. 1. Tehran: Enteshar Joint Stock Company, in cooperation with Bahman Barna. [Persian]
Khaliqyar, Bashir Ahmad. (2012). General Principles of Contracts and Agreements. Kabul: Saeed Publications. [Persian]
Mahmassani, Subhi. (1979). Obligations and Contracts in Comparison with Modern Laws. Translated by Jamal al-Din Mahallati. Vols. 1–2. Tehran: Aban Publications. [Persian]
Mohammadi, Esmatullah. (2021). Rights and Obligations 1. Herat: Quds Publications. [Persian]
Nizam, Shaykh, and a Group of Jurists. (1991). Al-Fatawa al-Hindiyyah according to the School of Imam Abu Hanifah. 2nd ed., Vol. 2. Beirut: Dar al-Fikr. [Arabic]
Shahidi, Mahdi. (2007). Civil Law: Formation of Contracts and Obligations. 6th ed., Vol. 1. Tehran: Majd Publications. [Persian]
چاپ شده
ارجاع به مقاله
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 Khlil Ahmad Fazl
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution 4.0 می باشد.
